Margaretha is twee dagen naar Den Haag geweest om zaken te regelen. Er ligt nog een rekening van 4000 gulden, maar ze krijgt het geld maar niet los. Ze heeft nu met de financiële topman van de Republiek, ontvanger Cornelis de Jonge-van Ellemeet geregeld dat die rekening gesplitst wordt. Hij heeft er één rekening voor Utrecht van gemaakt en de rest moeten ze maar bij Holland zien te krijgen. Ze had pech, want het was pinksteren, dus alle heren die ze ook nog had willen spreken waren juist níet in Den Haag. Gelukkig gaat Van Heteren woensdag naar Den Haag, dan zal ze hem een duidelijke opdracht geven. Net als vier jaar geleden is er gedoe over de defroyementen, de onkostenvergoedingen.

Brieffragment financiën in Den Haag

[rec.a 23.en Junij. ]
Ameronge den 16/6
ijuni 1680

Mijn heer en lieste hartge

uhEd aengenaeme vande 5 deeser heb ick inde haech
sijnde ontfange, waer ick twee dage ben geweest
om te sien hoe ick het bewuste aquiet1Acquit: vereffening van een schuld of rekening daer
tot wttrecht geen hoop toe was om ten volle
betaelt te krijge, bij den ontfanger Ele=
=meeteOntvanger-generaal2Cornelis de Jonge van Ellemeet gesplitst te bekoome, het welcke
hij gedaen heeft en mij Een aquiet in
plaets van 4000f ter som vande 1690f op
wttrecht gegeefve de resteerende 2310f
sulle wij op hollant moeten ont sien te ont
=fange, vermidts de pinstere waeren de
meeste heere wt den haech so dat ick daer
niemant van heb konne spreecke [als]

Brede straat met wat hoge bomen. Het eerste huis links is twee verdiepingen hoog en meer dan tien ramen breed. Daarachter een huis met een fronton, daarvoor staat een koets. Verderop staat op de straat een pomp. Op straat lopen mensen en er staat een koets. De bomen staan vol in blad.
De Kneuterdijk met links het huis van de Van Reedes. Het huis met de koets ervoor is de woning van Johan de Witt, onbekende maker, ca 1690. Collectie Gemeentearchief Den Haag.

En weg is het weer

Gelukkig heeft ze het geld van Utrecht (1690 gulden) gekregen. Normaal schrijft ze dan een memorie die ze bijsluit, maar nu is het gewoon onderdeel van de brief. Het zijn ook niet heel veel posten, alleen de turf voor de steenoven was al 1311 gulden. En voor de 2310 gulden die ze al dan niet van Holland krijgt, is het nog even puzzelen: Godard Adriaan heeft geld nodig en Temminck heeft geld voorgeschoten. Dan is ook dat geld alweer op.

Gelukkig ligt er ook nog een kans. Goede vriend Joan Carel Smissaert is komen zeggen dat het Domkapittel waarschijnlijk wat land afstoot in het dorp en dat ziet Margaretha wel zitten. Nou heeft hij aangeboden het voor hun te willen kopen. Margaretha hoopt dat Godard Adriaan het er nog steeds mee eens is. Het gaat om een stuk land op het Encker. Op een kaart uit 1696 wordt dit stuk land genoemd. In de legenda staat het land onder “Landereijen het Huijs te Amerongen gehoorende”, dus kennelijk is de koop gelukt.

Brieffragment land van het Domkapittel

[selfs behoef legge 550f,] gistere tot
wttrecht sijnde quamden heere smitser
mij segge dat als merge bijt kapittel
vande dom soude gereesolveert worde
Eenige kleijne perseeltges landerije te ver
koope ep dewijlle ick hem volgens uhEd
last voordees had versocht de 3 1/2 of 4
merge lant opt Encker dat de maijoor
ijannquint van gerit de kruijf in pacht
heeft overgenoome, welcke pacht ijaere
nu wt sijn, voor ons te koope sou hij sien
het daer heen te deerijeere3Vermoedelijk een variant van dirigeren in de betekenis van richten het selfve lant
mee verkocht soch worde en hijt voor ons
koope dat ick hem versocht heb te wille
doen hoope uhEd noch van die intensie
is en daer wel ingedaen te hebbe, [ick]

Plattegrond met links duidelijk het kasteelterrein. Rechts daarvan drie stukken land. In het middelste en grootste stuk staat B. Encker.
Fragment uit Kaarten van de landerijen te Amerongen binnen de Kaa, met registers van de landerijen van het huis Amerongen en die van particulieren, 1696. Huisarchief Kasteel Amerongen, Het Utrechts Archief. Rechts naast het Kasteelterrein B Encker.

De jacht

Margaretha weet zeker dat ze haar man al geschreven heeft dat Willem III drie keer is wezen eten en zelfs een keer een nacht op Amerongen geslapen heeft. En alles was (natuurlijk) naar wens. Nu is hij met Mevrouw de Prinses in het jachtslot in Dieren. Hij is natuurlijk aan het jagen en dat gaat er zo heftig aan toe, dat zoon Van Ginkel al een paard kwijt geraakt is…

Margaretha schrijft meestal op een dubbelgevouwen blad en als ze de laatste pagina gaat beschrijven, draait ze soms opeens het vel om en gaat overdwars verder.

Brieffragment jacht. In de afbeelding twee fragment van briefpapier met verschillende breedte.

[is en daer wel ingedaen te hebbe,] ick
weet niet beeter of heb uhEd geschreefe

dat sijn hoocheijt hier drije mael heeft gegeete en een nacht gesla
pen was heel wel te vreede, is nu met Mevrou de prinses
tot dieren, daer hij seer sterck ijaecht en de heer van
ginckel al Een ofa paert door heeft verlooren, en tis
noch maer Een begin, [de seeckreetaris seijt uhEd alle]

Een hert wordt ingesloten door honden en ruiters te paard die van links en van rechts komen. Boven de hoofden van de ruiters zie je nog net delen van de plattegrond.
Fragment van Platte grond van de heerlijkheijt van Roosendaal buyten Arnhem : na de voetmaet afgetekent, 1718. Tekening Barend Elshof. Collectie Gelders Archief.

Meer pinksterleed

Margaretha heeft weinig over de bouw geschreven, want de secretaris heeft aangegeven dat hij Godard Adriaan elke twee weken geschreven heeft. Kennelijk is ook dat niet aangekomen, dus ze brengt even het laatste nieuws. Door de pinksteren en Margaretha’s afwezigheid zijn de werklieden weer eens niet opgeschoten. Ze verwacht dat de metselaars over twee weken zo ver zijn dat de balken op de eerste verdieping gelegd kunnen worden.
Door het wisselvallige weer is het nog niet gelukt om de steenoven te stoken. Margaretha is bang dat ze dit jaar de steenoven maar één keer zullen kunnen stoken. Nu maar hopen dat dat genoeg stenen oplevert. In bovenstaande kaart ligt de steenoven in veld C.

Brieffragment vordering bouw

[noch maer Een begin,] de seeckreetaris seijt uhEd alle
veertien dage geschreefve te hebbe waerom ick te min vande
timeraesge geschreefve hebt en moet tot mijn leet weese segge
datter met de pinster weeck en in mijn apsensi int werck
niet veel gevordert is so ickt aen sien hebbende metselas
noch ontrent de veertiendage werck Eerse de balcke vansde
Eerste verdiepine leggen, die varijabelle weer doet den
steenoven ock niet veel vordere vrees wij maer Eens
sulle konne afstoocken doch hoope mij daermee tot ons
behoef genoech steen sulle hebbe, [dit is alt geen ick]

De rokende metselaar. In een herberg heeft een groepje boeren zich verzameld rond een zittende metselaar die een pijp rookt. Een hond snuffelt aan zijn gereedschap dat op de grond ligt, op de achtergrond enkele figuren rond een haard.
Een rokende metselaar met zijn makkers in een herberg,
David Teniers (II), ca. 1675. Collectie Rijksmuseum.

Romantiek

Normaal zou dit blog hier eindigen, want meer heeft Margaretha niet geschreven. De standaardafsluiting van Margaretha’s brieven kennen we inmiddels wel, dus dat is niet echt blogwaardig. Maar deze keer springt Margaretha volledig uit de band. Normaal sluit ze de laatste zin af met “blijfve” en dan volgt nog “Mijn heer en lieste hartge uhEd getrouwe wijff”

Deze brief “blijft” ze niet alleen, maar deze keer kan Godard Adriaan er verzekerd van zijn dat ze “blijft zolang ze leeft”. En in plaats van alleen “uw getrouwe wijff” vindt ze zichzelf nu “uw getrouwe en geaffectioneerde wijff”. In de brief is geen spoor te vinden van waar die plotselinge affectie vandaan komt.

Afsluiting brief

[behoef genoech steen sulle hebbe,] dit is alt geen ick
weet te schrijfve, als uhEd verseeckere te sijn en sal
blijfve so lange ick leef

Mijn heer en lieste hartge
uhEd getrouwe en geafexsioneerde wijff
M Turnor

Vrouw stopt een brief in de holte van een boom. Ze kijkt over haar schouder of er niemand mee kijkt.
Brievenbus van de geliefden, George Baxter naar Jessie McLeod, 1856. Collectie Rijksmuseum.

  • 1
    Acquit: vereffening van een schuld of rekening
  • 2
    Cornelis de Jonge van Ellemeet
  • 3
    Vermoedelijk een variant van dirigeren