Margaretha wist natuurlijk al lang dat Godard Adriaan niet snel thuis zou komen, maar ze pruttelt nog een beetje na. Maargoed, ze moet ook door. Als hij dan toch voorlopig niet naar huis komt, dan zal ze hem de beloofde proviand sturen, alleen voor gezouten kabeljauw en haring is het nog een beetje te vroeg in het seizoen.
[rec.a 17. 9ber]
Ameronge den
9 Novem 1680Mijn heer en lieste hartge
uhEd aengenaeme vande 27 en 30 ockto sijn mij
wel behandicht, ick had gehoopt uhEd van sijn
hoocheijt deselfs demissie om thuijs te koome
soude gekreechge hebbe, doch de wijlle dat niet
kan sijn, sal ick nu inde aenstaende weeck uhE
de begeerde provijsie opt spoedichste gaen
bestelle, vrees de harinck en labberdaen
noch te vroech sal sijn vermidts die overwin
=ter moet deuren noch Eerst gevange wort
doch salder naer verneemen, [ick sien nu]
Juridische eindjes
Margaretha is namens haar man nog verwikkeld in twee rechtszaken. Die met zwager Alexander van Berck lijkt nu naar aller tevredenheid opgelost, alleen de zaak met pleegzoon Welland blijft maar doormodderen. Margaretha probeert er echt een eind aan te breien, maar hij blijft maar treuzelen. Nu wil hij ook nog dat Godard Adriaan en Margaretha de proceskosten betalen. Margaretha pruttelt ook hier nog wat na: eerst doe je hem een dienst, dan moet je moeite doen voor hem en tenslotte heb je ook nog de kosten. Ze zal blij zijn als ze van hem af is.
[koste aen allekanten] wellant wil ock
dat wij onse koste van sijn proses sulle
betaellen, in soma men heeft hem dienst
gedaen veel moijte gehadt en nu noch koste
doch sal blijde sijn maer van hem af te
weesen,
Eerst de prins, dan de zoon
Eergisteren is Zijn Hoogheid op Soestdijk aangekomen, nadat hij de dag ervoor bij de Drost van Twente gegeten had. Dat Margaretha’s zoon, die mee was in het gevolg van de prins naar Brandenburg, thuis is, komt op het tweede plan. Of nou ja, thuis, hij is thuis in Amerongen, bij Margaretha. Met Van Ginkel gaat het redelijk. Hij is in Hanover twee a drie dagen flink ziek geweest, het kunnen zijn darmen geweest zijn of de aambeien. Maar hij is vol lof over de hertogin van Osnabrück of Hannover, die heeft goed voor hem gezorgd. Twee maal daags kwam haar hofmeester en die wilde alles voor hem doen. Sowieso waren zowel Van Ginkel als Zijn Hoogheid zeer te spreken over de ontvangsten, ook op Brandenburg.
Eergiste avont sijnde donderdach is sijn hoocheijt
naer dat hij daechs te voorn smiddaechs op
twickel daer seer manifijck was getrackteer
had gegeeten op soesdijck gekoome met intensi
om merge naer den haech te gaen, den heer
van ginckel is gistere avont hier gekoome
in taemelijcke gesontheijt, heeft te haen=
=over 2 a 3 dage aende daeme of aenbeij
te bedt geleege klaecht groulijcke pijn ge
=leeden te hebbe, is noch daer van niet heel
vrij t roemt seer van manifisensi en Eer
die hij aent brandenburchse hof heeft ont
fange, ock vande groote sievielliteijt die dehartoochgin van oosenebruch of haenover aen
hem in sijn sieckte heeft beweese sont twee
mael daechs haer hoofmeester met preesen
=taesie van alle dienste, ock van al de be
leeft heede die hij voort aen al de duijtse
hoofven heeft ontfangen insoma is van
deese reijs seer voldaen gelijck seijt sijnhoo
ock te sijn, [wat nu hier onse timeraesge]
De Hertogin van Osnabrück of Hannover
Dat Margaretha schrijft of de Hertogin van Osnabrück of Hannover is geen fout, en het is heel goed mogelijk dat ze het gewoon echt even niet wist. Sophia van de Palts was getrouwd met Ernst August van Brunswijk-Lüneburg. Deze Ernst August was sinds 1662 wereldlijk bisschop van Osnabrück. Ondanks dat hielp hij in 1676 onze Stadhouder Willem III bij de aanval op Maastricht. In 1679 overleed zijn broer en werd hij Hertog van Hannover. Hij bleef tot zijn dood ook (Luthers!) bisschop van Osnabrück.
Sophia was hoogst waarschijnlijk ook een bekende van Margaretha. Ze was de dochter van de Winterkoning en -koningin van de Palts, die ten tijde van haar geboorte verbannen waren en in Den Haag woonden. Vader Frederik liet in Rhenen, op een steenworp afstand van Amerongen een paleis bouwen: het Koningshuis.
Het Koningshuis gebruikt de gewezen koninklijke familie als ontsnappingsplek uit Den Haag en er worden regelmatig ontvangsten gehouden. De kans is groot dat Godard Adriaan en Margaretha daar ook wel eens bij geweest zijn. Sophia Dorothea zelf is veertien jaar ouder dan Van Ginkel. In de 21ste eeuw zou ze misschien op de kleine Godard hebben opgepast.
Slecht hout
Het bouwwerk gaat gewoon door aan het paviljoen en het bastion. Het begint wel moeizaam te lopen, want het is koud en “het maakt ’s nachts ijs”. Het hout dat Godard Adriaan uit Pruissen gestuurd heeft is niet goed. Bij het schaven en kantrechten blijken de balken heel krom te zijn en te veel zacht hout te hebben. Bij het kantrechten worden zijkanten zo van de stam afgezaagd of gehakt dat er een vierkante balk ontstaat. Kromme balken zien er natuurlijk niet uit en te zachte balken zijn niet veilig. Het zou fijn zijn als Godard Adriaan goede en gave delen zou kunnen krijgen.
de pruijse deelle die uhEd heeft gesonde heb ick
laete schaefve en kant rechte, die int be=
wercke so slecht worde bevonde dat te verwonderen
is, sijn heel krom en vol spint1Spint is de buitenste laag hout van een boom. Dit is een zachte laag waar de voedingsstoffen in zitten. Doordat de laag zacht is, is dit hout weinig duurzaam. daerom
so uhEd andere die goet en gaef sijn kont
bekoome waer te wenschen, [de vrou van]
Zware vrouw
Ursula Philippota is ook nog bij Margaretha, met haar been gaat het gelukkig goed. Alleen vermoedt Margaretha dat haar schoondochter weer zwanger is: zwaar noemt ze het. Ursula Philippota ontkent. Wij weten wel beter, want wij kunnen gewoon opzoeken wanneer ze haar volgende kind krijgt: in april 1681 zal ze bevallen van een zoon. Zou ze het echt niet weten of zou het een beetje poppenkast zijn?
[bekoome waer te wenschen,] de vrou van
ginckel die noch hier is, is weer wel ent been
geneesen, ick vermoeij dat sij weer swaer
is maer sij seijt neen, den tijt salt leere,
Geen brief zonder geld(zorgen)
Uiteraard ook in deze brief weer een stuk over de geldzorgen. Iedereen lijkt te beloven dat er geld uit Den Haag komt. Als dat er komt hoopt Margaretha dat Godard Adriaan het goed vindt dat ze van dat geld een deel gebruikt om de rekeningen te betalen. Er zijn een paar werklieden die ze niet langer kan paaien. Ze vraagt het wel heel onderdanig, maar als puntje bij paaltje komt, doet ze denk ik gewoon wat moet. Je kunt met de zeventiende eeuwse post niet altijd op een tijdig antwoord wachten.
[post geschreefven,] het aquiet2Acquit: vereffening van schuld of rekening vande ontfanger Eelemeet3Cornelis de Jonge van Ellemeet heeft
beusekom weer om wt den haech gekreechge of men heere
gedepiteerde daer nu volgens belofte de vande heere rhuijs4Pieter Rhuijsrhuijsordinansi5Ordinantie: regeling, verordening op hebbe geslaechge en den ontfanger
die aengenoome heeft te betaelle verwachte ick te hoore
so daer nu gelt van komt hoop ick dat uhEd sal goet
vinde ick vermaerte sijn duijsent gul mach af legge
die mij daerom seer moijlijck om valt, en dat ick voort
Eenige werck liede sal mooge betaelle die ick niet langer
weet te paeijen, [het transport vant gekochte lant]
Materie
In de PS krijgt Godard Adriaan nog de groeten van zoon en schoondochter. Van Ginkel heeft weer veel last van de aambeien. Margaretha voert nog een detail op dat we best hadden kunnen of willen missen: de aambei bloedt niet, hij ettert. Nou klinkt “materie geven” wel een stuk vriendelijker, dus misschien moeten we dat woord gewoon weer invoeren.
Mijn heer en lieste hartge,
uhEd getrouwe wijff
M Turnorde heer en vrou
van ginckel preesente
haeren dienst aen uhEd
de Eerste heeft weer wtneemende pijn a vande aenbeij,
die niet en bloet maer geeft min of meer mateerij
Geef een reactie