Twee weken geleden had Margaretha al van haar zoon gehoord over het bezoek van prins Willem III aan de keurvorst in Potsdam, nu heeft Godard Adriaan haar daar ook over geschreven. De prins was goed onthaald en nu weer op weg naar de Republiek. Adolf Hendrik van Raesfelt, de drost van Twente, verwacht hem komende donderdag op Twickel.

Twickel was niet zomaar een kasteel: vanwege de functies van de kasteelheer kwamen hier regelmatig diplomaten en vorsten op bezoek. Uitermate representatief dus. Willem III kwam er alleen maar eten, schrijft Margaretha, maar hopelijk had hij nog wel tijd om van de fraaie tuinen te genieten.

Brieffragment Willem III in Potsdam en Delden

[rec.a 14 9ber]

Ameronge den
2 Novem 1680

Mijn heer en lieste hartge
wt uhEd arngenaeme vande 23 pasato sien ick dat
sijn hoocheijt bij den heer keurvorst so wel is onthael
dat buijten twijfel seer aengenaem sal sijn, en
dat hij weer van posdam is vertrocken men seijt
hier dat hoochgemelde hoocheijt toekoomende don
=derdach op twickel bij den drost van twent1Adolf Hendrik van Raesfelt
sal Eeten, [en datmen dien drost seer ijae onge=]

Tekening van een voornaam huis met een middendeel en twee vleugels. De linker vleugel is mogelijk een kapel. Het huis heeft twee verdiepingen en een steil dak. Tussen de vleugels ligt een tuin die is afgesloten met een hek. Om het huis ligt een gracht en een brug leidt naar de tuin. Het kasteel heeft links een hoge spitse toren en rechts een wat lagere, bredere toren. De torens liggen aan de andere kant van het huis.
Kasteel Twickel, anoniem, 1650-1750. Collectie Overijssel.

Wanneer o wanneer?

Na deze beschaafde inleiding komt Margaretha’s prangende vraag: wanneer komt Godard Adriaan naar huis? Hij heeft in haar brief van 26 oktober kunnen lezen hoeveel moeite ze moet doen om het geld los te krijgen dat Godard Adriaan rechtmatig toekomt. De heren in Utrecht hebben beloofd om een bedrag van rond de 4600 gulden te betalen, Cornelis de Jonge van Ellemeet zal dan 2310 gulden betalen maar ze doen allemaal moeilijk en ondertussen, Margaretha krijgt haar geld niet!

Brieffragment thuiskomst en geld

[hout,] nu verlanckt mij te hoore wat sijn hoocheijt
van uhEd thuijs koome heeft geseijt, wt van
heeterens en mijne laeste sal uhEd hebbe gesien
hoet hier met deselfs betaelline staet, [men]

Een vrouw met een wit kapje op, een rode jurk met wete kraag en wit schort, zit voor een tafel met een gestreept tafelkleed. Voor haar op tafel staat een spiegel in een zware, houten lijst. In haar rechterhand heeft ze een kam, op tafel liggen een borstel en een witte doek.
Een vrouw voor haar spiegel, Gabriel Metsu, 1657-1662. Wallace Collection.

De broer van de vrouw van de neef

Dat komt weer even tussendoor: de heer Van der Aa is overleden, Frederik van Renesse van Moermont dus. Zijn weduwe, Josina Sara van Brederode en Diederik Borre van Amerongen, de heer van Sandenburg, hebben Margaretha verzocht om in afwezigheid van haar man present te zijn bij het openen van het testament. Haar man was één van de voogden van de kinderen van de zus van Frederik, Anna van Renesse van Moermont, en die was getrouwd met Hieronymys van Tuyll van Serooskerken die op zijn beurt weer de zoon was van de zus van Godard Adriaan. Tja, familierelaties, het zat toen ook al ingewikkeld in elkaar.

Brieffragment overlijden van de heer van ter Aa

[ick] over de doot vande heer vander A2Frederik van Renesse van Moermont
die voorleedene sondach is gesturfve, vande
weeduwe3Josina Sara van Brederode van Bolsward en den heer van sandenburch4Diederik Borre van Amerongen
versocht sijnde tot wttrecht te koome om bijt
opene vant testament in uhEd Apsensie
weegens de onmundige kindere vande heer van
wulfve5Hieronymus van Tuyll van Serooskerken, zoon van de zus (Cornelia Elisabeth) van Godard Adriaan. sa(liger) preesent te sijn, [ben weer tot]

Het kantoor van de notaris. Een klerk of boekhouder in onderhandeling met links een man met een geldzakje en rechts een vrouw met een jongetje met een fluit op schoot. In het midden een tafel waarop een kasboek en enkele munten liggen. Op de achtergrond een boekenkast en verzegelde documenten aan de muur.
Het kantoor van de notaris, Jan Woutersz. Stap, ca. 1629. Collectie Rijksmuseum.

Geld van Utrecht

Toen Margaretha vanwege het testament weer in Utrecht was, nam de ze de kans waar om Pieter Ruysch het vuur aan de schenen te leggen. ‘Men heeft veel tamerije eer men aan gelt komt’, schrijft ze. En ondertussen stromen de rekeningen binnen.

Eerste brieffragment geld van Utrecht
Tweede brieffragment geld van Utrecht

[preesent te sijn,] ben weer tot
wttrecht geweest, en heb deen heere rhuijs6Pieter Ruijsch
wt den brief van van heetere getoont de
swaericheijt die den ontfanger maeckt int
veranderen vant voor(noemde) aquiet7Acquit: Vereffening van een schuld of rekening, die aen
genoome heeft de heere daer van te spreecke
en ock belooft heeft ordinansie opt aquit
soot leijt te doen depesijeere8Depêcheren: bespoedigen waer op het
aquiet weer wt den haech is ont booden,
hoope nu Eens aen die som voor Eerst te

sulle geraecke, men heeft veel tamerije9talmerij: ophouden, vertragen, treuzelen Eermen aen
gelt komt en voor seecker so ick niet selfs tot
wttrecht waer geweest hadt het niet gekreechge
den heer rhuijs hebbe wij hier in oblijgasi10Obligatie: het gebonden zijn door ontvangen dienst of gunst., [ick]

In een ruïne ligt een man met ezelsoren te slapen, naast hem ligt de duivel, een groepje mannen kijkt toe.
Traagheid slapend naast de duivel, Jan Luyken, 1699. Collectie Rijksmuseum.

Wel of geen weeskamer

Margaretha wijdt bijna een pagina aan de inhoud van het testament van Frederik van Renesse van Moermont. Zijn erfgenaam is de jongste dochter, maar die was nog minderjarig. Dus zijn er voogden nodig, maar die zijn in het testament niet benoemd en hij heeft ook de weeskamer uitgesloten.

De weeskamer was de commissie die toezicht hield op het beheer van de goederen van wezen en halfwezen en deze commissie had ook het recht om voogden te benoemen over minderjarige erfgenamen. Tenminste, als er geen voogden waren benoemd door de erflater. Het was heel gebruikelijk om in je testament niet alleen voogden te benoemen maar ook de weeskamer uit te sluiten. Zo hield je de zaken binnen je eigen kring. En even voor de duidelijkheid: de weeskamer had niets te maken met een weeshuis.

Maar in dit geval heeft Frederik wel de weeskamer uitgesloten maar hij heeft geen voogden benoemd. Een lastige situatie, want nu wordt er een beroep gedaan op de verwanten en niemand heeft er zin in. Bij eventuele schulden is de voogd namelijk aansprakelijk en dat hadden Godard Adriaan en Margaretha nog recent ondervonden. Zou het niet mogelijk zijn om de erfgenaam meerderjarig te laten verklaren zodat er geen voogden nodig zijn? Of toch maar de weeskamer in te schakelen? Er is een advocaat geraadpleegd maar die komt er ook niet echt uit. Margaretha vraagt Godard Adriaan om zijn advies.

Brieffragment voogdijschap

[rechte nae te sien] op dat wij ons soude konne
sonde de onmundige11Onmondig: minderjarig te verkorte, ontlaste van
onoodige momerschape12Momberschap: voogdij, maer sanderendaechs
seij becker13Advocaat Becker en ock den heer van sandenburch14Diederik Borre van Amerongen,
dat sij hadde bevonde, het niet te wel konne
weese maer dat de teegenwoordige voochde
dit mee soude moete aeneemen, waer op ver
=soecke uhEd sijn gedachte te laete gaen en met
den Eerste te laete weete wat deselfs beliefve
hier in sal sijn, weet haest niet wat vande heer van
sandenburch sal segge vint hem den Eenen tijt
difisielder als dande, den boel voor onmundige aen
te vaerde sal ock net voorsichticheijt moete geschiede
want daer schulde sijn dan daer kan voorgesorcht
worden, hiermeede blijfve
uhEd getrouwe wijff
M Turnor
den oude vander
steen is gistere begraefve

In een ruimte in een huis ligt een vrouw in een bed met een kind naast zich, er wordt gebeden en het kind wordt uit het bed gehaald. Op de grond ligt een man, daarnaast een biddende vrouw en een vrouw die haar troost. Er zit een kind op een po en een kind loopt rond. Door een open deur komt net een man binnen.
Een huis vol rouw, Maerten de Vos (ontwerp), Nicolaes de Bruyn (prentmaker), 1581-1656. Collectie Rijksmuseum.

Een postscriptum met de vorderingen van de bouw

Helemaal geen nieuws over de vorderingen van de bouw? Dat kan natuurlijk niet. Het lijkt erop dat Margaretha het bijna was vergeten, maar er is toch best veel gedaan. Graafwerk in de gracht om de vis goed te houden, de leidekker werkt aan het laatste paviljoen en de metselaars zijn bijna klaar met het gewelf van het koetshuis. En terwijl ze met deze lange brief bezig was, komt de postbode langs met een brief van Godard Adriaan. Hij komt voorlopig nog niet thuis. Een tegenvaller. Maar Margaretha zal zorgen voor voorraden en ze zal met haar zoon te rade gaan over de bouw en het geld. Geen kusjes deze keer.

Naschrift voortgang bouw

de graefvers hebbe den hoeck vande
graft bij de Eerste bruch aent kleijn
voorburch15Klein voorburcht: Bastion wtgehaelt en teenemael
gedaen, de modder lieden sijn noch
aende kuijlle inde grafte tot konser
vaesie vande vis, wt te haelle, de
leijdecker aent hdecke vant leste
pavelijoen, de metselaers hebbe
het wulfsel vant koetshuijs bij nae
toe en vant Eerste pavelijeen de
boochge vant wulfsel geslage,

Naschrift nagekomen brief en metselwerk

naert schrijfve van dees ontfange ick
uhEd aengenaeme vande 27 ockto
waer wt sien sijn hoocheijt weer ver=
trocken is, dewijlle uhEd daer
noch sal moete blijfve sal ick
de begeerde proovijsie versorchge
en met den Eerste sende, wat
deselfs betaelline aengaet sal
uhEd wt deese sien heb niet
gehoort dat den heere pesters16Johan Pesters
tot wttrecht is geweest, wat
het verdere metselwerck aengaet
sal ick met de heer van ginckel
hier koomende overlegege het
wort vrij laet int ijaer om te
metselen Et(cetera)

Op de voorgrond een gracht waar een hoge muur uit omhoog komt. Over de muur hangt een struik met rode bloemen. Boven het water is de muur ietwat groenig. Links achter de muur twee lampen en links daarvan een brug met een hek die leidt naar een deel van een poort. Op de achtergrond veel bomen en tussen de bomen door een deel van de noordgevel van Kasteel Amerongen.
Bastion, brug en Kasteel Amerongen vanuit het Oosten, Elisabeth von Ilsemann, 1937. Collectie Kasteel Amerongen. Elisabeth von Ilsemann was directe nazaat van Margaretha Turnor.

  • 1
    Adolf Hendrik van Raesfelt ↩︎
  • 2
    Frederik van Renesse van Moermont ↩︎
  • 3
    Josina Sara van Brederode van Bolsward ↩︎
  • 4
    Diederik Borre van Amerongen ↩︎
  • 5
    Hieronymus van Tuyll van Serooskerken, zoon van de zus (Cornelia Elisabeth) van Godard Adriaan. ↩︎
  • 6
    Pieter Ruijsch ↩︎
  • 7
    Acquit: Vereffening van een schuld of rekening ↩︎
  • 8
    Depêcheren: bespoedigen ↩︎
  • 9
    talmerij: ophouden, vertragen, treuzelen ↩︎
  • 10
    Obligatie: het gebonden zijn door ontvangen dienst of gunst. ↩︎
  • 11
    Onmondig: minderjarig ↩︎
  • 12
    Momberschap: voogdij ↩︎
  • 13
    Advocaat Becker ↩︎
  • 14
    Diederik Borre van Ameronge ↩︎
  • 15
    Klein voorburcht: Bastion ↩︎
  • 16
    Johan Pesters ↩︎