Margaretha heeft de laatste dagen niet stil gezeten. Ze is net terug van Utrecht. En ze is ook in Den Haag geweest en vandaar heeft ze een pakket met proviand naar Amsterdam gestuurd dat met de boot naar Hamburg zal gaan. Boter, kaas en nog wat andere dingen.

Brieffragment proviand

Ondersteboven:
uhEd laeste vande 3 dees
geweest heb met de post
van en maendach noch
van gistere geen brief gehadt
[rec.a 25. 9ber]

Ameronge den
6/16Novem 1680

Mijn heer en lieste hartge
so aenstonts koom ick van wttrecht weer hier
alwaer Eenen dach ben geweest en ock Eenen
dach inde haech van waer uhEd op Amsterdam
de begeerde proovijsie van booter kaes en voort
het welcke oordeelde deselfve noodich te sijn
alles volgens dees ingeleijde meemoorije,
heb gesonde, dat so teminck schrijft merge van
daer naer hamburch sal afvaeren, met deese
wint spoedich met godts hulpe sal over sijn
hoope uhEd alles wel sal gevalle en in gesontheijt
met het sijne nuttige, [den haerinck en lab]

In dit stilleven liggen kazen, krakelingen en vijgen op tafel uitgestald, samen met kostbare voorwerpen als een verguld Venetiaans glas en een Chinese schotel.
Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen, Clara Peeters, 1615. Collectie Mauritshuis.

Haring en kabeljauw

De zending is nog niet compleet. Er is nog steeds geen haring en gezouten kabeljauw, dat moet nog gevangen en ingelegd en dat krijgt Godard Adriaan pas met de kerst. Hoewel Van Ginkel beloofd heeft die te verzenden, zal Margaretha het echt niet vergeten! Het doet onwillekeurig denken aan vakantiegangers die naar verre oorden vertrekken met een zak van hun favoriete aardappels …

 Brieffragment haring en kabeljauw

[met het sijne nuttige,] den haerinck en lab
berdaen1Labberdaan: gezouten kabeljauw die de heer van ginckel heeft aenge
noome te versorchge heeft niet konne mee
gaen vermidts het noch wel Een maent
te vroech is om winter goet dat sou konne
dueren te bekoomen dewijlle die harinck
noch Eerst gevange wort en ontrent kors
=mis Eerst bequaem om te versende, maer
weest verseeckert dat ick wel sal versorch
die niet vergeeten sal werde te senden

Haring pakken en roken bij de Haringpakkerstoren, ca. 1610. Het kaken, roken en pakken van haring. Rechts een haringrokerij met uithangbord. In het midden wordt de haring gezouten en in tonnen gepakt.Met onderschrift van 2 regels in het Latijn.
Haring pakken en roken bij de Haringpakkerstoren, naar Claes Jansz. Visser, 1610. Collectie Rijksmuseum.

De zaken in Utrecht

In Utrecht heeft Margaretha geprobeerd om de zaak met neef Welland2Godard Willem van Tuyll van Serooskerken af te ronden. Maar het was weer tevergeefs, het blijft maar door gaan. Nu wil hij weer 110 gulden uit de boedel van de vrouwe van Wulven3Cornelia Elisabeth van Reede. Waarom hij denkt daar recht op te hebben, dat maakt Margaretha niet echt duidelijk. Er speelde nog een andere zaak, een beslaglegging op de jaarlijkse toelage van het Kapittel van Oudmunster. Godard Adriaan had daarvoor getekend maar Margaretha moest nog het een en ander regelen met de heren van Sandenburg4Diederik Borre van Amerongen en van Someren. Johan van Someren moet er nu voor zorgen dat een kapitaal van 3000 gulden afgelost gaat worden. Hij heeft toegezegd om dat volgende week te doen maar Margaretha heeft er een hard hoofd in. Niettemin, Margaretha heeft in Utrecht 2310 gulden in handen gekregen. Ze heeft daar direct weer het nodige van uit moeten geven, zoals aan haar werkvolk en aan hout en lood.

Brieffragment geld uit Utrecht

[meer gestant doet,] tot wttrecht heb
ick de bekende 2310f volgens mijne laeste
ontfange versoecke niet qualijck te neemen
dat daer wt vermaerte sijn kapitael ter
som van 1000f aflosse en voort het werck=
volck en naer gekocht hout en loot betaelle
so verde hetselfve sal strecke, [van heetere ]

Een engeltje staat voor een zak met geld. Hij houdt zijn hand op. Achter een tafel zit een tweede engeltje. Voor hem op tafel ligt een schrift en een paar munten. Hij stopt wat in de hand van het staande engeltje
Twee geld betalende putti, Nicolaes de Bruyn, 1594. Fragment uit: Twee musicerende en twee geld betalende putti. Collectie: Georg-August-Universität Göttingen.

Nog meer geld

Ook vanuit Holland is er een betaling gekomen, 2300 gulden plus de toezegging van een aanvullende betaling. Margaretha zal haar best doen om daar niets van uit te geven of in ieder geval 2000 gulden achter te houden voor Godard Adriaan. Ze verwacht dat er voorlopig geen geld meer komt. De heer Van Dijkveld5Everard van Weede van Dijkveld heeft al gewaarschuwd dat er een flinke achterstand is met betalingen. Margaretha had nog enige hoop voor nichtje Anna op een erfenis vanuit de familie Van der Aa, maar de begrafenis heeft zoveel geld gekost, ze rekent nergens meer op.

Brieffragment kosten begrafenis

[kaet ten berch heeft overgegeefve,] so datmen
vreest het Erfenis van ons nichtgen niet veel
sal sijn, ense hebbe den heer van d A6Frederik van Renesse van Moermont noch
met publijcke sermonij begraefve daer al
mee so veel koste meer op loopt als anders
dat ick genoech heb af geraden, [ick ben]

Op de voorgrond een man met een lange zwarte mantel en een zwarte hoed. Hij heeft lang blond haar en een witte zakdoek in zijn hand. Achter hem een rouwstoet. Vooraan een man met een plakkaat, daarachter een zwarte kist en in een rij met een lange kronkel mensen in het zwart. Achteraan in de rij dragen de mensen ook andere kleuren.
Rouwende heer met een rouwstoet achter hem, Gesina ter Borch, ca. 1654. Collectie Rijksmuseum.

Politieke ontwikkelingen in Engeland

In haar postscriptum vermeldt Margaretha nog een interessant nieuwtje. Het Engelse parlement heeft zich tegen de hertog van York7Jacobus (James) II van Engeland gekeerd. De hertog was de troonopvolger van zijn kinderloze broer, koning Charles II. Althans, Charles was niet bepaald kinderloos maar hij had geen wettige nakomelingen. Het probleem was, dat zijn broer James katholiek was geworden en een katholiek staatshoofd was voor het Engelse parlement niet acceptabel. Charles zou nog vijf jaar regeren, maar het parlement zag het lijk al drijven en probeerde een wet aan te nemen die een katholiek staatshoofd verbood. York was inmiddels zelf gaan drijven, hij was admiraal van de vloot en er waren zelfs geruchten dat hij de Franse vloot ging commanderen. Stadhouder Willem III was met James’ protestantse dochter Mary getrouwd en het gerucht deed de ronde dat zijne hoogheid naar Engeland zou gaan.

PS Engelse politiek

p s men seijt inde haech het in Engelant
bijt perlement seer slecht voorde
hartooch van jorck staet en dat
hij meest hem opt water hout
somige wille dat hij de franse
Ermee8Armee die haer tot duijnkercke
vergaderen sou sal koman=
deere, men seijt ock dat
sijn hoocheij naer Englant
sou gaen het welcke niet
geloofve

Een driekwart lengte portret van Jacobus II, koning van Engeland, in een eenvoudige, zwarte houten lijst met een goudkleurige binnenrand. Jacobus staat naar rechts gekeerd voor een donkere achtergrond houdt met pilaren. Hij heeft lang donker, krullend haar met een pony (waarschijnlijk een allongepruik). Zijn afhangende linker hand rust op een verhoging, zijn rechter hand, met pinkring, houdt hij op zijn heup. Hij draagt een donkerblauwe fluwelen mantel met een witte binnenzijde en een kanten jabot. Daaronder een licht lang gewaad met wijde mouwen, afgezet met kant. Ook is een goudkleurig en blauwe koord en het handvat van een zwaard zichtbaar. Links naast hem staat het hoofddeksel van struisvogelveren en een kroon. Jacobus draagt een keten van de Orde van de Kousenband. Kleding en hoofddeksel maken ook deel uit van de Orde.
Portret van Jacobus II (1633-1701), anoniem, kopie naar Gottfried Kneller, 19e eeuw. Collectie Kasteel Amerongen, foto Peter Cox.

En nog wat nagekomen nieuws

De Raad van State heeft Van Ginkel als gouverneur van de provincie Utrecht een toelage van 1200 gulden per jaar toegekend, op aandringen van de prins. En nog voordat ze de brief heeft verstuurd, heeft Margaretha gehoord dat er geld voor haar klaar ligt in Utrecht, wel 2310 gulden. Ze gaat dus komende week weer naar Utrecht waar ze ook geld hoopt te krijgen van Pieter Ruysch. En, zo schrijft ze heel strijdlustig, ze hoopt van neef Welland9Godard Willem van Tuyll van Serooskerken helemaal af te maken.

PS Welland

[mij ock heeft belooft,] ick sal nu
inde aenstaende weeck naer wttrecht
gaen en sien van wellant teene=
mael af te maecke soot Eenich
sints moogelijck is, [het doet mij ]

Gezicht op Utrecht vanuit het westen, met p de voorgrond mensen van diverse komaf. Op de achtergrond de stad met de Dom en andere kerken.
Gezicht op Utrecht vanuit het westen, Herman Saftleven (prent), Caspar Specht (uitgave), 1684. Collectie Rijksmuseum.
  • 1
    Labberdaan: gezouten kabeljauw ↩︎
  • 2
    Godard Willem van Tuyll van Serooskerken ↩︎
  • 3
    Cornelia Elisabeth van Reede ↩︎
  • 4
    Diederik Borre van Amerongen ↩︎
  • 5
    Everard van Weede van Dijkveld ↩︎
  • 6
    Frederik van Renesse van Moermont ↩︎
  • 7
    Jacobus (James) II van Engeland ↩︎
  • 8
    Armee ↩︎
  • 9
    Godard Willem van Tuyll van Serooskerken ↩︎