Persoon: Nassau-Ouwerkerk (Hendrik van)

Wat moet Margaretha geschrokken zijn toen ze de brief van haar zoon las. Godard van Ginkel was tijdens de Slag bij Seneffe in zijn schouder geschoten. De wond bloedde zo hevig, dat Godard flauw werd. De brief waarin Godard dit schrijft, is geadresseerd aan vader Godard Adriaan van Reede en op 12 augustus 1674 verzonden vanuit het Belgische plaatsje Bergen.

[daer onder] inde welcke ick geen van achteren 
met een pistoolkoogel even onder mijn 
lincker schouder wiert deur en deur geschooten,
dat mijn door het ongemeen starck bloeden 
een weijnigh flau maeckte, ende obligeerde 
te retireeren

De weg naar vrede

Nadat de Vrede van Westminster in februari 1674 gesloten was en ook Münster en Keulen eieren voor hun geld hadden gekozen, moesten alleen de Fransen nog verslagen worden. Om Frankrijk op de knieën te krijgen was prins Willem III echter afhankelijk van zijn bondgenoten. Ondertussen had de prins van Condé van de Zonnekoning toestemming gekregen om indien mogelijk de confrontatie met de geallieerden aan te gaan. De prins van Condé hield zich met zijn legermacht op in de omgeving van Charleroi. De Spaanse gouverneur-generaal Juan Domingo Mendez de Haro y Fernández de Córdoba, graaf van Monterey, voelde de bui al hangen: Condé was van plan één van de vijf Spaanse vestingen aan te vallen. Maar welke? Namen, Mons, Condé, Chambrai of Bouchain? Hoe dan ook, Condé moest zo snel mogelijk teruggedreven worden naar de Franse landsgrenzen. Monterey probeerde Willem III er derhalve van te overtuigen dat het noodzakelijk was zo snel mogelijk slag te leveren tegen de Fransen.

Dekkingsmacht

Op 9 augustus 1674 arriveerde de geallieerde legermacht, bestaande uit ongeveer 65.000 man, in het Belgische plaatsje Seneffe. Dit plaatsje lag niet ver van het Franse legerkamp. Het geallieerde leger trok vervolgens verder richting de Franse grens, met als doel Condé af te snijden van zijn aanvoerlijnen. Bij Seneffe werden 3000 à 4000 cavaleristen en 500 dragonders achtergelaten om als dekkingsmacht te dienen. Onder de cavaleristen bevond zich brigadegeneraal Godard van Ginkel. Van Ginkel diende onder het bevel van Karel Hendrik van Lotharingen, de prins van Vaudemont.

De slag

In de ochtend van 11 augustus 1674 viel het 50.000 man tellende leger van Condé de dekkingsmacht van Vaudemont aan. Van Ginkel schrijft dat Vaudemont bij Willem III eiste dat hij versterking zou krijgen. Hierop zond de Prins van Oranje de regimenten van veldmaarschalk Johan Maurits van Nassau-Siegen en van diens neef Willem Maurits van Nassau-Siegen.

De Slag bij Seneffe bestond in feite uit die verschillende slagen. Naast Seneffe, werd er strijd geleverd bij het klooster Saint-Nicolas-aux-Bois en in het dorpje Fayt-lez-Manage. De cavaleristen en infanteristen hielden bij Seneffe aanvankelijk redelijk stand, maar moesten de aftocht blazen toen de Fransen het plaatsje begonnen te bombarderen. Bij het klooster werd lang standgehouden, totdat de Spaanse aanvoerder dodelijk gewond raakte en de cavalerie en infanterie op de vlucht sloegen. Na verkeerde inschattingen van Condé, die ervan overtuigd was dat de geallieerden richting Bergen wilde ontkomen en de achtervolging had ingezet, moesten de Fransen de strijd om het dorpje Fayt staken.

Geen winnaar

Wie heeft de Slag bij Seneffe gewonnen? Hoewel de Fransen minder verliezen telden dan de geallieerden, hadden ze veel officieren verloren. Hoewel Condé Seneffe en Saint-Nicolas-aux-Bois op zijn conto kon schrijven, claimden de geallieerden de overwinning bij Fayt. Toch waren er ook aan de kant van de geallieerden veel doden en gewonden gevallen. Tevens waren er veel door de Fransen gevangen genomen. Van Ginkel somt ze allemaal op in zijn brief.

men siet haest 
geen officieren onder de infanterie oft 
sijn doot oft gequets, van onse vrunden 
sijn doot den oversten Torck¹Hendrick Torck de majoor 
haegedoren²François de Ram van Hagedoorn, den heer van Valkenborgh³George de Hertoghe, heer van Valkenburg
la villaumaire⁴Maurits de d’Aubéry du Maurier de Villaumaire, majoor DedemJ⁵ohan baron van Dedem, Cassiopin⁶Thomas van Cassiopijn 
Capitein Torck van Bergen op Zoom⁷Pascasius Turck, Wilick 
Nieuwenheijm⁸Onbekend, de Luitenant van Moesbergen⁹Onbekend

mijn gewesen quaertiermeester, en veel meer andere 
die mijn tegenwoordigh niet in vallen, ende oock 
niet pertinent weeten kan, de Graef van 
Waldijck¹⁰Georg Frederik van Waldeck-Eisenberg is gequetst, de generael majoor Veen¹¹Onbekend 
tot der doot gequets, papen kop¹²Nicolaas van Vlooswijck doot, 
palm¹³François Abrahamszoon Palm tot er doot gequetst, slangen borgh¹⁴Frederik Johan van Baer, heer van Slangenburg 
tot er dootgequetst, de jonge prins Maurits¹⁵Willem Maurits van Nassau-Siegen 
sijn ben¹⁶Been anstucken en gevangen, graef van 
solms¹⁷Hendrik Trajectinus van Solms, een neef van Willem III gequetst en gevangen, Capiteijn Heekeren¹⁸Mogelijk Gerrit van Heeckeren 
swaer gequetst Owerkerck¹⁹Hendrik van Nassau-Ouwekerk een quetsuijr int 
hooft, die beneffens mij van deese nacht, metde 
koetze van sijn Hoogheijt hier in Bergen is 
gebracht, den Hertogh van Lotteringen 
generael vande Keijserschen²⁰Karel Hendrik van Lotharingen, prins van Vaudemont, had ick vergeeten 
is oock swaer gequets, enfin de Carnasie 
is seer groot geweest ende mij onmoogelijck
breeder te verhaelen, ick gelove dat er vande 
onse meer gevangen sijn, doch vande viandt 
immer soo veel doot gebleeven, de prins 
van Berkevelt²¹Johan Karel van Palts-Birkenfeld-Gelnhausen, hertogh van Holsteijn²²Rudolf Frederik, hertog van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Norburg, en 
stockheijm²³Johan van Stockheym sijn oock noch gequets

De Majoor Schaep²⁴Onbekend is oock gequets

Van Ginkel zelf was er redelijk goed van afgekomen. Het slot van de brief van haar zoon moet Margaretha dan ook gerust gesteld hebben. Er waren geen vitale delen geraakt en de chirurgijns hadden Van Ginkel verzekerd dat hij binnenkort weer helemaal de oude zou zijn.

Overigens is de brief van een andere hand dan gebruikelijk. Het handschrift is sierlijker en niet zo vluchtig als het handschrift van Van Ginkel. Hoogstwaarschijnlijk is de brief gedicteerd door Godard, maar zijn de woorden opgeschreven door een klerk. Mogelijk kon Van Ginkel door de verwonding in zijn schouder tijdelijk niet schrijven.

• 1
  Hendrick Torck
• 2
  François de Ram van Hagedoorn
• 3
  George de Hertoghe, heer van Valkenburg
• 4
  Maurits de d’Aubéry du Maurier de Villaumaire
• 5
  ohan baron van Dedem
• 6
  Thomas van Cassiopijn
• 7
  Pascasius Turck
• 8
  Onbekend
• 9
  Onbekend
• 10
  Georg Frederik van Waldeck-Eisenberg
• 11
  Onbekend
• 12
  Nicolaas van Vlooswijck
• 13
  François Abrahamszoon Palm
• 14
  Frederik Johan van Baer, heer van Slangenburg
• 15
  Willem Maurits van Nassau-Siegen
• 16
  Been
• 17
  Hendrik Trajectinus van Solms, een neef van Willem III
• 18
  Mogelijk Gerrit van Heeckeren
• 19
  Hendrik van Nassau-Ouwekerk
• 20
  Karel Hendrik van Lotharingen, prins van Vaudemont
• 21
  Johan Karel van Palts-Birkenfeld-Gelnhausen
• 22
  Rudolf Frederik, hertog van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Norburg
• 23
  Johan van Stockheym
• 24
  Onbekend