Een lastige hoofdpersoon in het Europa van 1672, die in ons verhaal steeds een bijrol krijgt, is keizer Leopold I van het Heilige Roomse Rijk. Wat was nu eigenlijk dat Heilige Roomse Rijk, waarom komen de we die keizer steeds weer tegen en wat heeft hij nou wel en niet met ons Rampjaar te maken? En waarom hangt zijn portret in de Grote Zaal?
De geschiedenis van het Heilige Roomse Rijk gaat ver terug, tot 962. De keizers van het Heilige Roomse Rijk zien zichzelf als hoeders van de katholieke kerk. Tot de tachtigjarige oorlog viel wat nu Nederland is ook onder het Heilige Roomse Rijkmet een klein uitstapje naar de Bourgondiers. De graven van Holland, de hertogen van Gelre, de bisschoppen van Utrecht, ze vielen allemaal onder de Roomse Keizer.
De Habsburgers
Na de troonsafstand van Karel V werd Europa onderverdeeld en wordt er onderscheid gemaakt tussen de Oostenrijkse en de Spaanse Habsburgers. Halverwege de 17e eeuw is de enige erfgenaam van de Spaanse Habsburgers de zwakbegaafde Carlos II. Lodewijk XIV vond zichzelf, naast Leopold I, de grote erfgenaam van het rijk van de Spaanse Habsburgers, omdat hij getrouwd was met de oudere halfzus van Carlos II (zie ook de devolutieoorlog).
Positie van de keizer na Westfalen
Door de reformatie raakte de Keizer van het Heilige Roomse Rijk veel macht kwijt en na de Vrede van Westfalen1‘onze’ Vrede van Münster in 1648 is onderdeel van de Vrede van Westfalen kregen veel van zijn gebieden meer of soms zelfs volledige onafhankelijkheid. De Republiek en Zwitserland werden helemaal onafhankelijk en het Heilige Roomse Rijk werd een soort lappendeken van Duitse vorstendommen, bisdommen en andere machtsstructuren. Zowel Münster en Keulen als Brandenburg vielen formeel nog wel steeds onder het Heilige Roomse Rijk. De keizer, een Oostenrijkse Habsburger, bleef zelf wel Rooms, maar moest na Westfalen tolerant zijn naar de protestanten.
Toen er in 1658 een nieuwe keizer gekozen moest worden2de keizer werd gekozen door en uit de electen, een deel van de leiders van de verschillende rijkjes, probeerde kardinaal Mazarin Lodewijk XIV naar voren te schuiven als potentiële keizer. Zijn plan mislukte en Leopold werd keizer. Kort daarna begon Lodewijk XIV de Devolutieoorlog. Hij had, zeg maar, de zaag nog steeds klaar liggen om aan de stoelpoten van Leopold te zagen.
Leopold had het niet makkelijk. In het Oosten rammelden ook de Turken aan zijn Rijk. In 1664 hadden de Hongaren een belangrijke slag van de Turken gewonnen en zij vonden eigenlijk dat ze daarvoor onafhankelijkheid verdienden. Leopold weigerde en kreeg vervolgens te maken met een guerilla-oorlog die in 1672 nog niet afgelopen was. Uiteindelijk begint in 1682 de grote Turkse Oorlog.
Het rampjaar
Het gedonder in de Republiek leverde voor Leopold een soort spagaat op. Twee van zijn geloofsgenoten, de bisschoppen van Keulen en Münster, hadden de kant van aartsrivaal Lodewijk XIV gekozen. De keurvorst van Brandenburg wilde de protestante Republiek helpen. Een land waar hij eigenlijk weinig last mee had. Wat was wijsheid?
Een vergelijkbaar dilemma had de keurvorst: een protestante eend in een roomse bijt, was de Republiek het waard om eventueel onmin te krijgen met zijn mede-‘electen’ van het Heilige Roomse Rijk? Bedenk dat zijn Noord- en Oostgrens ook niet veilig waren: de Fransen hadden een verdrag met de Zweden en Polen aasde op het Pruisische deel van Brandenburg.
Ons portret
Het portret van Leopold I in Amerongen hangt in een donker hoekje in de grote zaal, rechts van de schouw met de vrouw van Keurvorst Friedrich Wilhelm I. Hoe het schilderij precies onderdeel geworden is van de collectie van het kasteel is niet bekend. De kans is groot dat dit schilderij ook als een soort praatplaatje is aangeschaft door Godard van Aldenburg Bentinck, net als de schilderijen van de Engelse koningen Charles II en James II, die ook in de grote zaal hangen.
| Bronnen | Feiten |
|---|---|
| Historiek (2022). Heilige Roomse Rijk – Samenvatting en tijdlijn; “Noch Heilig, noch Rooms, noch een Rijk…” Benaderd: 3 april 2022. | Ontstaan van het Heilige Romeinse Rijk en de invloed van de Vrede van Westfalen |
| Wikipedia (2022). Habsburgse monarchie. Benaderd: 3 april 2022. | Turken en Hongaren |
| Randall Lesaffer. The Wars of Louis XIV in Treaties (Part I): The Secret Treaty of Vienna (19 January 1668). Op: Oxforf Public International Law. Benaderd: 3 april 2022. | Verdeling landsgebieden van Spanje als Carlos II overlijdt |
| Wikipedia (2021). 1658 imperial election (Engels). Benaderd: 3 april 2022. | Leopold I en Lodewijk XIV bij de verkiezing |
| Object | Invalshoek |
|---|---|
| Schilderij van Leopold I hangt in de grote zaal naast de schouw met Dorothea van Holstein-Gluckburg | Niet een verhaal om te vertellen, maar nu weet je wel wie het is en wat hij met het rampjaar te maken heeft. |
