Willem III te paard

De schielijke aftocht bij de IJssel

Dit artikel is deel 3 van 8 in de serie Het Rampjaar militair: veldtochten
Dit artikel is deel 10 van 15 in de serie Rampjaar militair: waterlinies
Dit artikel is deel 2 van 12 in de serie Rampjaar: Willem III
Dit artikel is deel 5 van 20 in de serie Rampjaar in Utrecht
Dit artikel is deel 21 van 38 in de serie Rampjaar: Hollandse Oorlog
Dit artikel is deel 7 van 14 in de serie Rampjaar: Tweede Münsterse Oorlog

Willem III wist allang dat de IJssellinie niet te verdedigen viel. Nadat de Fransen de Rijn waren overgestoken werd de verdediging zinloos. Toen een ijlbode in het hoofdkwartier bij Dieren aankwam met dit bericht, besloot Willem III om op te breken. Als de Franse troepen de Rijn over waren, dan lag de weg open om via Arnhem achter de IJssellinie te komen en dan zouden de Staatse troepen klem komen te zitten tussen de Duitsers en de Fransen vanuit het Oosten en de andere Fransen uit het Westen.

Willem III op steigerend paard, naar links gewend, gekleed in harnas, met lange tot op de schouders neervallende lokken. Rechts bergen en links een bergachtig landschap met kasteel op rots en op de achtergrond een stadje. Op de voorgrond een ruitergevecht.
Koning-stadhouder Willem III te paard, Johannes Voorhout, 1667-1723. Collectie Groninger Museum.

Geen volledige aftocht

Hierbij werd een merkwaardige keuze gemaakt: tien regimenten te voet en achttien compagnieën te paard, dat was dus meer dan de helft van de troepen die aan de IJssel lagen, bleven achter in Arnhem, Doesburg, Zutphen, Deventer, Zwolle en Kampen. Militair gezien twijfelachtig, maar niemand keek er toen van op: die troepen werden door de gewesten zelf betaald en zij hadden er dus recht op om die troepen in te zetten voor hun eigen verdediging.

Naar Arnhem

Als verzamelplek voor het terugtrekkende leger werd gekozen voor Arnhem en daar kwamen op 13 juni ongeveer 9000 man bijeen. Op 14 juni trokken ze via Wageningen naar Rhenen. Daar hielden ze krijgsberaad en besloten om die zelfde nacht door te trekken tot Amerongen en Wijk bij Duurstede. Op 15 juni kwamen de eerste troepen bij Utrecht aan.

Kaart van Utrecht en Gelderland. Achter de IJssel liggen twee gele ovalen die staan voor de staatse legers. Op 1 juni 1672 zijn ze achter de IJssel gelegerd. Op de 13 juni trekken ze naar Arnhem en op 15 juni zijn ze in Utrecht.
In geel de terugtrekkende beweging van de Staatse troepen. Fragment uit: De troepen bewegingen van 5 mei tot 15 juni 1672.
Bronnen Feiten
Fruin, Robert (1972). De oorlog van 1672. Groningen: Wolters Noordhoff.pp. 142 Terugtrekking van het leger

Het Rampjaar militair: veldtochten

Drie Franse legers Door naar de Betuwe en de Veluwe

Rampjaar militair: waterlinies

De zuidelijke verdedigingslinie Het laatste wapen

Rampjaar: Willem III

Willem III tegen Lodewijk Willem III en de verdediging van de stad Utrecht

Rampjaar in Utrecht

Willem III en de verdediging van de stad Utrecht Hoe de Hollandse Waterlinie tot stand kwam

Rampjaar: Hollandse Oorlog

De verovering van Arnhem en Nijmegen Doesburg en Zutphen

Rampjaar: Tweede Münsterse Oorlog

Het politieke vertrouwen in de IJssellinie Geen uitje naar de Veluwe

Gerelateerde berichten