Geheime brieven

Dit artikel is deel 9 van 9 in de serie Rampjaar: Diplomatie

Godard Adriaan schreef tijdens zijn verblijf aan het hof van Friedrich Wilhelm te Berlijn vele brieven. De brieven die hij schreef in zijn functie als ambassadeur aan zijn werkgever, de Staten Generaal, waren uiteraard geheim. Sommige brieven werden zelfs gecodeerd verzonden. In het huisarchief liggen nog diverse codes. Dat het geen overbodige luxe was om brieven te coderen, moge blijken uit het volgende.

Een cijfercode waarbij letters voor een andere letter gebruikt worden Bovenste rij: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z en daar onder l a b ij r i n t h u s c d e f g k m o p q w x z. NB Als men sigh van dit bovenstaande cijffer wil bedienen, schrijft men t concept in korte woorden met letteren een weijnis van malkander gesepareert, daarnaa stelt men boven ijder vande voors letter sijn cijfferletter uijt de onderste rije. Hierna volgen twee voorbeelden.
Toelichting cijfercodes ten behoeve van het geheimschrift, 1685. Huisarchief Kasteel Amerongen, Het Utrechts Archief.

Een lek

Godard Adriaan kreeg in het voorjaar van 1672 een waarschuwing van ene Theodoor Brasser, die aan het hof van de hertogen van Brunswijk-Lunenburg verbleef. Er circuleerden volgens hem handgeschreven nieuwsbrieven die kwaad spraken over prins Willem III en de Republiek. De brieven van Godard Adriaan waren blijkbaar onderschept en gelekt naar een courantier (uitgever/pamflettenschrijver). De bewuste courantier was waarschijnlijk Abraham de Wicquefort een berucht diplomaat en (illegaal) nieuwsagent.

Portret van Abraham de Wicquefort gezeten, driekwart naar rechts. Een man helemaal in het zwart, met een witte vierkante kraag. Grijzige krullen tot op de schouders en priemende ogen richting de kijker. Zijn rechterhand rust op een tafeltje met twee boeken, zijn linkerhand heeft hij op de borst.
Abraham de Wicquefort, Caspar Netscher, 1660-1690. Collectie: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort.

Gevolgen voor Godard Adriaan

Het maakte het leven van Godard Adriaan er niet makkelijker op. Vuilspuiterij over de prins van Oranje en de Republiek, de slechte resultaten van het Staatse leger onder leiding van de prins, de snelle overgaven van de steden, de trage communicatie van de Staten Generaal en hun achterblijvende betaling van de subsidiepenningen, het was bijna teveel. Hoe moest hij de keurvorst, die bekend stond te lijden aan ‘wechselfieber’, ervan overtuigen de kant van de Republiek te kiezen? Een bijna onmogelijke taak. Toch slaagde Godard Adriaan daar in. Het verdrag tussen de keurvorst en de Republiek, het verdrag van Berlijn, kwam er op 6 mei 1672.

Een groot, roze, barok paleis. Het heeft een kelderverdieping en daarboven twee verdiepingen. In plaats van een trap heeft het een helling naar de beletage zodat je met de koets voor kunt rijden. Het paleis heeft een groen dak met op de rand allemaal beelden. Voor het paleis ligt een groot plein waarop mensen flaneren, zowel lopend als te paard. Er komt net een koets met zes paarden voorrijden.
Uitzicht op het Potsdammer stadspaleis vanuit de lusthof, Andreas Ludwig Krüger naar Johann Friedrich Meyer, 1790. Collectie Potsdam Museum.
Bronnen Feiten
Merle Lammers (2021). Blogserie Vroegmoderne Publieksdiplomatie – Hoe publieke informatie een missie bemoeilijkt. Op: historici.nl. Benaderd: 12 september 2022Brieven van Godard Adriaan gelekt naar een krant, waarschijnlijk die van Abraham de Wicquefort.
Luc Panhuysen (2009). Rampjaar 1672, Hoe de Republiek aan de ondergang ontsnapte. Amsterdam: Atlas Contact.p. 115, geen brieven van de Staten Generaal.
HUA1001.2883 Letter-, cijfer- en figuurcodes ten behoeve van de politieke correspondentie, 1671, 1685.De codes die Godard Adriaan gebruikte om berichten veilig over te sturen.
Verder lezen
Merle Lammers (2021). Blogserie Vroegmoderne Publieksdiplomatie – Hoe publieke informatie een missie bemoeilijkt. Op: historici.nl
Merle Lammers (2022). Wanorde en Haagse roddels. Op: Mijn heer en lieste hartge; de brieven van Margaretha Turnor
ObjectInvalshoek
Reissecretaire Godard Adriaan op de galerijSchrijven van brieven als diplomaat.

Joke de Mooij avatar