Margaretha en de erfenis van Jacques Wijts

Waarom Jacques Wijts zijn volledige erfenis naliet aan zijn nicht Margaretha Turnor, blijft voor velen een vraag en dit leidt zelfs tot wilde speculaties over het vaderschap van Margaretha. De precieze redenen van Jacques Wijts’ motivatie zullen we waarschijnlijk nooit achterhalen. Wel weten we wat over de gebruiken rondom vererven en over de relatie tussen Margaretha en haar oom. We hebben we dus kruimeltjes aan kennis. Als we die combineren krijgen we een beeld van de mogelijke overwegingen.

Tekening van een huis bestaand uit twee delen: Links een deel van twee verdiepingen hoog en twee ramen breed met een trapgevel. In de nok zitten ook nog twee kleine raampjes. Het rechterdeel heeft ook twee verdiepingen en is vijf ramen breed. Het heeft een zadeldak met op elk uiteinde een schoorsteen en in het midden een koekoek met een raam. rondom het dak staat een balustrade en de koeokoek is versierd met een tympaan en diverse andere dingen. Op de begane grond is de onderste helft van het linkerraam de deur met een trap en aan weerszijde een pilaar.
Huis aan de Kneuterdijk voor de verbouwing, Anoniem, eind 17e eeuw. Collectie Huisarchief Amerongen, Het Utrechts Archief. Dit huis was onderdeel van de nalatenschap van Jacques Wijts. Het huis is in 17e eeuw waarschijnlijk door Godard Adriaan en Margaretha verbouwd. Zo zag het er dus (mogelijk) uit toen Jacques Wijts er woonde.

Margaretha en Jacques Wijts

We weten niet precies wanneer Margaretha’s moeder is overleden, maar het is heel waarschijnlijk dat Margaretha na haar overlijden door Jacques Wijts en zijn vrouw is opgevoed. In april 1636 gaat Pieter Cornelisz. Hooft langs bij zijn vriend Jacques Wijts om een boek af te geven. Wijts is niet thuis en als Hooft hem daarna schrijft, heeft hij het over de goede ontvangst door zijn nicht. Dit moet Margaretha wel zijn. Ze is dan inmiddels 23 jaar oud en nog niet getrouwd. In 1634 is Wijts’ vrouw Magdalena van Valckestein overleden, dus Margaretha zal waarschijnlijk de taak van vrouw des huizes in Huize Wijts vervuld hebben.

Man tegen een donkere achtergrond, wild krullend kort haar, priemende ogen en een rechte neus. Hij draagt een omlaag hangende kanten plooikraag op een zwart wambuis met versieringen. Om zijn nek draagt hij een ketting met grove schakels.
Jacques Wijts, Michiel van Mierevelt, 6927. Collectie Kasteel Amerongen. Foto: Peter Cox.
Tegen een donkere achtergrond zit een vrouw met bruin kroezig haar. Ze heeft een lang gezicht met blosjes op haar wangen. Strak om haar nek zitten drie parelkettingen, daaronder een bloes met een kraagje met randje kant. Op haar schouders steunt een gigantische kanten kraag die breed uit staat. Om haar net een grote, grove ketting en daaronder zwarte kleding.
Magdalena van Valckestein, Michiel van Mierevelt, 1628. Collectie Kasteel Amerongen. Foto: Peter Cox.

Familiegoed

Wijts kwam uit een adellijke familie en daar was het gebruikelijk om goederen en nalatenschappen zo zorgvuldig mogelijk door te geven aan volgende generaties. Het familiegoed van de Familie Wijts, De Wildenburg, was overgegaan op zijn oudere broer. Het was belangrijk dat familiegoed binnen de familie bleef en niet werd opgesplitst. Het is heel goed mogelijk dat Jacques Wijts dit ook wenste voor zijn nalatenschap.

Een landhuis ligt in een slotgracht aan een water. Het kasteeltje heeft een hoofdvolume van vijf traveeën, twee bouwlagen en verhoogde begane grond onder een leien zadeldak gevat tussen twee trapgevels. Dwarsvleugel, loodrecht op het hoofdvolume.
De Wildenburg, Antonius Sanderus, ca. 1641. In: Sanderus (1641). Flandria illustrata, sive Descriptio comitatus istius per totum terrarum orbem celeberrimi, III tomis absoluta. Collectie: Universiteitsbibliotheek Gent.

Geschiedenis van de Republiek

Wijts’ eigen nalatenschap was qua kapitaal niet gering. Inhoudelijk was die (denk bijvoorbeeld aan zijn archief) bovenal verweven met de jonge geschiedenis van de Republiek en de reformatie. Hierdoor werd het onlogisch om zijn nalatenschap toe te voegen aan zijn familiegoed. De Zuidelijke Nederlanden waren immers weer ingenomen door Spanje en dus weer katholiek. Hij moest dus een andere erfgenaam zoeken. Door die link met de Republiek vielen ook de familieleden in Engeland af.

Pagina met handgeschreven tekst. De tekst begint met "Memoires des choses qui se sont passees durant le siege de Bois le Duc"
Memorie over gebeurtenissen tijdens het beleg van ‘s-Hertogenbosch, Jacques Wijts, 1629. Huisarchief Kasteel Amerongen, Het Utrechts Archief.

De Van Reedes

Blijft over die nicht, die hij waarschijnlijk na de dood van zijn halfzus in huis genomen had, Margaretha Turnor. Om zijn nalatenschap zeker te stellen, zocht hij voor haar een partner waarbij dit het geval kon zijn. Zijn keuze voor de Van Reede’s had misschien vooral met hun houding in de Republiek te maken, waarbij het tekenen van de Acte van Verlatinghe door overgrootvader Goert naadloos paste bij Wijts’ strijd voor Maurits en Frederik Hendrik. Voor de Van Reedes was het dan ook zeker niet alleen de financiële kant die Margaretha tot een interessante partij maakte. Ook de staat van dienst van haar oom en zijn contacten in de hoogste kringen van de Republiek maakten van haar een aantrekkelijke huwelijkspartner voor Goderd Adriaan. Zij huwden in 1643 in Utrecht.

Een kasteel met middenvoor een toren met daarin een poort. Links een gebouw met een trapgevel en daarachter nog een toren. Rechts nog twee gebouwen. Voor het kasteel staat een muur met daarin een poort.
Gezicht op huis Amerongen, gezien vanuit het oosten, Roelant Roghman, ca. 1646 – ca. 1647. Collectie Rijksmuseum.

De nalatenschap

Het meest herkenbaar binnen Kasteel Amerongen is de verzameling schilderijen die Jacques Wijts nagelaten heeft: zijn verzameling officiersportretten en de portretten van zijn ouders en voorouders. In het Utrechts Archief liggen nog diverse documenten die ten dele online in te zien zijn. Tot slot staan er in de Adelsbibliotheek zeker drie boeken die van Jacques Wijts geweest zijn.

Bronnen
Kruijs, M.J. van ’t (1992). Margrita Turnor omgeturnd. In: De Gelderse LeeuwSpeculatie dat Jacques Wijts Margaretha’s vader is.
Tricht, H.W. van (1977). De briefwisseling van Pieter Cornelisz. Hooft; Deel 2; 1630-1637. Culemborg: Tjeenk Willink / Noorduijn.p. 764 (770 Weledn Gestrengen &c. Jacob Wijtz, Major gnl &c.): Ontvangst door nicht
Gietman, Conrad (2010). Republiek van Adel; Eer in de Oost-Nederlandse adelscultuur (1555-1702). Utrecht: Uitgeverij Van Gruting.pp. 172-173: Nalatenschap naar volgende generatie