Een huis vol verhalen

Lang deed het verhaal de ronde, en zo is het ook in de geschiedenis beschreven, dat keizer Wilhelm II op 10 november 1918 plotseling bij Eijsden aan de grens stond en toen met veel moeite Nederland binnen kwam. Aanvankelijk weigerde de dienstdoende douanebeambte hem binnen te laten. Pas na enkele uren, toen hogere beambten ter plaatste kwamen, werd de keizer met zijn gevolg en de trein toegelaten op ons neutrale grondgebied, in afwachting van verdere besluiten. Het wachten was op de komst van een officiële regeringsdelegatie die de keizer zou informeren waar en onder welke condities hij in het land kon verblijven. Pas toen die kwam vertrok de keizer met zijn gevolg per trein naar station Maarn.

Nieuw onderzoek

Beatrice de Graaf heeft enkele jaren geleden zich opnieuw afgevraagd of dit wel echt zo is gegaan. Zij heeft nader onderzoek gedaan in Duitse en Franse archieven en ook kennis verzameld in Kasteel Amerongen. Zij beschrijft de context van Nederland in de internationale politiek van die tijd en de rol die Koningin Wilhelmina daarin speelde.

Vredesconferentie

In de zomer van 1918 heeft Koningin Wilhelmina, samen met de toenmalige Minister van Buitenlandse zaken Van Karnebeek, een voorstel gedaan tot een vredesconferentie in Den Haag. Zowel de Amerikanen als een aantal Duitse politici vonden dit een goed voorstel en ook de keizer was een voorstander. Het doel van de onderhandelingen was een eervolle vrede voor alle partijen. Het voorstel werd afgewezen door de militaire leiding aan Duitse zijde. Zij vonden dat zij door moesten vechten om een betere positie te verwerven aan de onderhandelingstafel.

Diplomatieke contacten

In diezelfde periode waren er diverse contacten tussen een Duitse diplomaat Dhr Köster, namens de keizer, en Nederlandse diplomaten. Ook werd door hen een bezoek gebracht aan de familie van Aldenburg Bentinck in Amerongen. De reden dat koningin Wilhelmina zich zo heeft ingespannen voor de vredesconferentie kan gezien worden vanuit de persoonlijke relatie die zij had met de keizer en haar belang als hoofd van Maison Oranje.

Tussen familiebanden en koninkrijk

Wilhelmina zag ook dat het Duitse volk de oorlog moe was en dat er protesten waren, zodat het socialisme en communisme steeds sterker werden. In Rusland had een vergelijkbare situatie al tot het uitmoorden van de tsaristische familie Romanov geleid. De oorlog verliep niet positief voor de keizer, een volksopstand dreigde. Gezien die omstandigheden kon de keizer niet terug vanuit Spa naar Potsdam. Hierdoor ontstond een loyaliteitsprobleem voor de Koningin: zorg voor de familiebanden enerzijds en de zorg voor de neutraliteit van Nederland anderzijds. Bovendien speelde er de zorg dat Nederlands Limburg en Zeeuws-Vlaanderen verloren zouden kunnen gaan aan België. Ook wilde ze graag dat Nederland een betere positie kreeg in de wereldpolitiek door bijv. lid te worden van de Volkenbond. Een openlijke loyaliteit naar de keizer kon zij zich op dat moment, gezien deze internationale context, dus niet permitteren.

Voorbereidingen

In de zomer van 1918 zijn er contacten op diplomatiek niveau met een Duitse diplomaat Dhr. Köster. Deze sprak vloeiend Nederlands. Hij legt diverse bezoeken af aan de keizer, aan de familie Bentinck en aan Nederlandse diplomaten. De Franse geheime dienst meldt dat er die zomer via Oldenzaal reiskisten van de keizer naar Amerongen vervoerd worden. De Oldenzaalse burgemeester draagt daar verantwoording voor. Generaal van Heutz bezoekt Spa enkele dagen voor het vertrek van de keizer, zogenaamd om zich op de hoogte te stellen van het oorlogsverloop. Verder blijkt dat ambtelijke vertegenwoordigers in Maastricht op de komst van de keizer zaten te wachten. Ze lieten de keizer met zijn gevolg en de trein direct het land binnen, zodat alles op neutraal terrein stond. 

Geschiedvervalsing?

Vreemd genoeg is het archief van de koningin van die periode vernietigd. Wanneer in de zomer van 1920 de Duitse regering een document samenstelt over het oorlogsverloop en de vlucht van de keizer en daarbij de contacten tussen koningin Wilhelmina en de keizer vermeldt, reageert Minister van Karnebeek telegrafisch dat die vermelding verwijderd moet worden. Ook de inhoud van die telegrammen is verwijderd, alleen de registratie dat ze ontvangen zijn, bevindt zich nog in het archief.

Formele afhechting van de vlucht

Ook blijkt dat Koningin Wilhelmina keizerin Augusta naar Nederland laat komen, begeleid door Dhr. Köster met het document ter abdicatie. Dat moet diezelfde avond nog retour naar Berlijn. De locomotieven van de trein stonden klaar om het abdicatiedocument zo spoedig mogelijk te retourneren naar de Duitse regering.

Dit verhaal is een compacte samenvatting van het uitgebreide onderzoek van prof.dr. B. de Graaf. Het poogt te laten zien dat het verhaal zoals we dat nu kennen niet altijd overeenstemt met de waarheid gezien de feiten uit de gegeven tijd en de belangen die toen speelden.