Een tijd geleden schreef ik een serie stukjes over de mogelijke tuin van Margaretha op het Noordereiland. Ik moest toen helaas in het midden laten of de tuin echt bestaan heeft. Het was immers heel goed mogelijk dat alle kunstenaars elkaar na getekend en geschilderd hebben. Maar soms kom je opeens wat tegen bij het zoeken naar iets anders.
Wat vooraf ging
In onze collectie zit een prent van Caspar Specht, waarop een prachtige formele tuin staat. Deze tuin bestaat uit standbeelden, paadjes en perkjes en ligt op wat we nu het Noordereiland noemen. Verschillende elementen uit die tuin kom je ook weer tegen op verschillende portretten van onbekende, mogelijk verschillende, schilders. De overeenkomsten zijn opvallend, maar omdat er zoveel nagetekend werd, was niet met zekerheid te zeggen of de tuin ook echt bestaan heeft.
Kaarten
Ik vind het heerlijk in kaarten te duiken en ook wat dat betreft kan ik me in het huisarchief uitleven. Ik was op zoek waar de steenovens gestaan hadden en toen kwam ik terecht bij een anonieme kaart uit 1696. De kaart kende ik, maar ik was nu op zoek naar iets specifieks. Er staat inderdaad een weiland op de kaart dat “Bij den steenoove weij” heet (op de kaart C). Om alles te lezen moest ik de afbeelding nogal vergroten. Doordat het betreffende weiland direct naast de tuin van het kasteel lag, had ik die ook vergroot in beeld. En wat ik toen zag…
Het Noordereiland
Als je kijkt naar het Noordereiland, dan zie je dat dat onderverdeeld is in vier vierkanten. De eerste drie vierkanten hebben duidelijk een middelpunt. Zo’n middelpunt kan heel goed overeenkomen met een standbeelden op de prent van Specht. Daaromheen wat krabbeltjes die je kunt interpreteren als perkjes of heggetjes. Bij het meest rechter vierkant, dat eigenlijk rechthoekig is, zie je aan de linkerkant een brede groene band. Dit zou de heg kunnen zijn die je bij Specht nog net ziet. Ook leuk om te zien dat er aan de andere kant van de gracht, waar nu het berceau zit, ook al iets ingekrabbeld is. Zou ons huidige berceau een voorloper gehad hebben?
Kaart en kunst, Godard Adriaan en Margaretha
Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de kaartenmaker zich bij het maken van zijn kaart heeft laten leiden door een kunstwerk of andersom. Daarom is dit een bevestiging dat de kans groot is dat die formele tuin ook echt bestaan heeft.
In de serie stukjes over de formele tuin, wordt vooral vaak naar Margaretha verwezen. De tuin staat immers op haar portret. Het is de vraag of zij de tuin daadwerkelijk aangelegd heeft. Godard Adriaan is met architectuur en kunst bezig, Margaretha is vooral heel erg pragmatisch. Ze zal wel zeggen dat iets ‘fraeij’ is, maar veel lyrischer dan dat wordt ze niet. Godard Adriaans grote voorbeeld, Johan Maurits van Nassau Siegen, heeft in Kleve ook een tuin aangelegd met klassieke beelden. Daar is Godard Adriaan ongetwijfeld geweest. Misschien heeft hij zelfs Margaretha daar mee naartoe genomen…
