Door puur toeval kwam ik erachter wat nou dat rare beeld in het midden van Margaretha’s tuin was. Ik verveelde me en ik hing al zappend op de bank. Uiteindelijk viel ik in een documentaire van Arte over de roofkunst van Napoleon in het Louvre. Kunst en geschiedenis. Veel beter wordt het niet als je je verveelt. Opeens zat ik rechtop en ik zette direct de documentaire op pauze: dat was het beeld met de rare vorm uit de tuin van Margaretha!
Geroofd uit Italië
De documentaire was inmiddels aanbeland bij de Italiaanse kunst die de Napoleontische troepen meegenomen hadden. Met als neusje van de zalm de inventaris van de Villa Borghese en zijn tuin. Het bleek te gaan om het beeld ‘De gladiator’ en dat bood genoeg aanknopingspunten om te gaan zoeken.
Villa Borghese en de gladiator
De Villa Borghese is een Romeins landgoed dat dateert uit de 16e eeuw. Het was voornamelijk een wijngaard die in de 17e eeuw door ene Kardinaal Borghese werd omgevormd tot een tuin. Deze Borghese financierde onder andere de kunstenaar Bernini. De gladiator is een Grieks beeld en eigenlijk is het geen gladiator maar een soldaat. Het beeld werd voor 1611 gevonden bij de ruïnes van een paleis van Nero.
Deze gladiator is de hele 17e eeuw gekopieerd. Een belangrijke kopie is een bronzen afdruk gemaakt voor Charles I, die nog steeds bij Windsor staat. Ook Rubens maakte gebruik van de figuur van de gladiator en op een schilderij uit 1676 van de Rotterdamse Ludolf de Jongh staat de gladiator in een Hollandse tuin (zie onderaan verhaal).
De gladiator op onze kunstuitingen
Het is misschien goed om bovenstaande afbeelding eens naast de afbeeldingen van de tuin van Margaretha te houden. Links de prent van Specht in spiegelbeeld en rechts het portret van Reindertje. Op de vogelvluchttekening en op het portret van Margaretha is alleen de vorm herkenbaar, maar geen details. Op het schilderij van Reindertje kijken we van binnen naar buiten en op de prent van Specht vanuit het noorden naar het kasteel. Dat verklaart waarom ze een andere kant op kijken.
Er is wel een groot verschil tussen de twee afbeeldingen: de ene gladiator heeft het schild links en het mes rechts en de ander andersom. De ‘echte’ gladiator heeft het schild links en is dus rechtshandig. Leuk is wel zo om te zien dat het struikje en de geschoren heg achter de gladiator hetzelfde zijn. ‘Onze’ gladiator heeft nog een schild op beide portretten, de ‘echte’ in het Louvre heeft alleen nog een band om zijn arm, die je in de prent van Specht mooi ziet zitten. De gladiator uit het Louvre en die uit Engeland zien er net uit of hij eigenlijk ging hardlopen met zijn mobiele telefoon om zijn arm.
Margaretha en de gladiator
De grote vraag is: hoe zou Margaretha aan de gladiator gekomen zijn? Persoonlijk kan ik me er wel iets bij voorstellen: je man altijd van huis, dan is een goedgebouwde gladiator in de tuin een lust om naar te kijken. Margaretha’s kamer zat ook in wat nu de eetzaal is, dus ze keek letterlijk uit op de gladiator. Dit is waarschijnlijk een iets te 21e eeuwse gedachte. We weten wel dat de gladiator in de 17e eeuw op veel plekken voor kwam. Was Margaretha geïnteresseerd in klassieke kunst? We weten niet of ze gereisd heeft in het buitenland, maar vermoedelijk niet. Godard Adriaan was natuurlijk wel bereisd, maar we hebben geen bewijs dat hij ooit in Rome was. Zou het de invloed zijn van vriend en adviseur Johan Maurits van Nassau Siegen? In zijn Kleefse tuinen staat een beeld van Pallas Athene.
| Bronnen | Feiten |
|---|---|
| Wikipedia (2022). Villa Borghese. Benaderd: 12 juli 2022. | Geschiedenis van de Villa Borghese (Het park bij de villa heet Villa Borghese) |
| Wikipedia (2021). Galleria Borghese. Benaderd: 12 juli 2022. | Geschiedenis van de Villa Borghese (Galleria Borghese is het museum in de villa) |
| Wikipedia (2022) Borghese gladiator (engels). Benaderd: 12 juli 2022. | Kopieën |
| Meischke, R., & Ottenheym, K. A. (2011). De herbouw van het huis Amerongen (1673-1685). Bulletin KNOB, 110(1), 3–18. | Godard Adriaan en Johan Maurits van Nassau Siegen |
