Kasteel Amerongen

Het herstel van de Friese waterlinie

Annemiek Barnouw

De eerste Friese Waterlinie dateert uit 1580, dus uit de Tachtigjarige Oorlog. De linie begon bij Kuinre, dat toen aan de Zuiderzee lag, en liep zuidelijk van Heerenveen tot Bakkeveen, net ten zuidoosten van Drachten. Bij Kuinre komen de riviertjes de Tjonger en de Linde uit in de Zuiderzee. Het gebied rondom de riviertjes kon onder water gezet worden. De linie sloot in het oosten bij wat nu het Leekstermeer is aan op de Groninger Waterlinie die doorliep tot Delfzijl.

Kaart van het zuidoosten van Friesland met rechtsonder een cartouche met daarin de tekst La Seignevrie d' Ovest- Frise ou Frise Occidentale divisee en ses Trois Parties, subdivisees en leurs juridictions.
Fragment uit de La Seignevrie d’ Ovest- Frise ou Frise Occidentale divisee en ses Trois Parties, subdivisees en leurs juridictions, H. Jaillot, 1674. Collectie Tresoar. Links onder Kuinre waar de riviertjes de Linde (Lende op de kaart) en Tsjonger (Tsiouger op de kaart) samen komen en uitkomen in de Zuiderzee. Het hele gebied Sevenwolden ligt ingeklemd tussen de riviertjes en komt uiteindelijk uit op het Nijeoorterveen dat aansluit op het Leekstermeer (Sultemeer op de kaart).

In het rampjaar

Na de Tachtigjarige Oorlog raakten deze verdedigingswerken in verval. Moerassen werden drooggelegd en de linie verdween grotendeels. Dat was het geval totdat de troepen van Von Galen, de bisschop van Münster, richting Friesland trokken. In allerijl werd de oude Friese Waterlinie hersteld. Er waren geen moerassen meer en dus werden grote stukken land onder water gezet. 

Gravure met vijf vestingen. Rechts boven een redelijk vierkante vesting (Zwartedijk), daaronder een vesting die iets meer stervormig is met vier punten (de schans Preberg), in het midden een grotere vesting met rechts een uitstulping (Gorredijk), rechts boven een klein recht hoekig schansje met een punt (Schooterbrug) en rechtsonder een schansje met acht punten (Schans aan de Tolbrug).
Vijf plattegronden van vestingen, 1673, Anoniem, 1673-1675. Collectie Rijksmuseum.

Verder lezen
Wytse Vellinga (2012). De Friese waterlinie herontdekt. Op: GeschiedenisBeleven.nl. Benader 27 maart 2022.
Feddes / Olthof Landschapsarchitecten (2011). De herontdekking van de Friese waterlinie; waarnemingsstudie. Utrecht.

Gerelateerde berichten