In de nalatenschap van Siegfried Bentinck zit een kleine prent van Kasteel Amerongen, waarop een prachtige tuin staat. De prent is toegeschreven aan Casper Specht en een eerste versie of ontwerp is mogelijk al eind zeventiende eeuw gemaakt.
Casper Specht
In 1698 kwam het boek De Ridder-matige Huissen en Gesighten in de Provincie van Utrecht Getekent en in ’t Licht gebracht door C. Specht tot Utrecht Ao, 1698 met 30 prenten. Maar er is ook een versie van 1700 met 31 prenten en één van 1703 met 39 prenten. In de 1698-editie zitten ook kopergravures van 1702 en 1703. Het is niet duidelijk of de gravure van Specht waar dit stukje over gaat in één van de uitgaven heeft gestaan. Sterker nog, het is niet eens helemaal zeker of de gravure van Specht is. Over Casper Specht is weinig bekend. Hij kwam uit Utrecht en was daar Tekenaar, Plaatetser en Boekverkoper en Dekaan van het Schilderscollege. Hij overleed op 25 september 1710.
Herkomst volgens de specialisten
Vanuit onze eigen collectie is verder weinig bekend over de prent, maar hij zit ook in de collectie van het Rijksmuseum en er zitten een paar versies in het Utrechts Archief. In het Rijksmuseum gaan ze ervan uit dat het een kopie is naar Specht en dat Amerongen mogelijk wel in de eerste versie van het boek van Specht heeft gestaan. Bij het Utrechts Archief gaan ze ervan uit dat de prent niet in de oorspronkelijke uitgaven gestaan heeft, maar wel in een heruitgave door Joachim Ottens.
Uitgever Ottens
I. (Iosua) Ottens (1663-1619) werkte tot 1719 onder zijn eigen naam. Na zijn dood zette zijn vrouw de uitgeverij voort onder de naam Wed. I. Ottens en zoonen en na haar dood zetten de zoons Reinier en Josua de zaak voort als R. en I. Ottens. Alle afbeeldingen die ik van de prent bekeken heb, zijn gesigneerd met I Ottens. De afbeelding moet dus sowieso van voor 1719 zijn. De namen Specht en Van Vianen staan op geen van de prenten.
Spiegelbeeld
Er is iets raars met deze gravure. Op het eerste gezicht lijkt het alsof de tekening vanaf het Zuiden richting het Noorden gemaakt is, alleen er klopt iets niet. Als je de eerdere stukjes over De Tuin van Margaretha gelezen hebt, voel je hem misschien al aankomen. Laten we de gravure eens vergelijken met een foto die vanuit het zuiden gemaakt is.
Er zijn een paar dingen die je aan het gebouw op zouden moeten vallen, los van dat het perspectief van Specht niet klopt, daar was hij schijnbaar niet erg goed in. Om te beginnen zitten er boven op het dak geen dakkapelletjes. Het zou kunnen dat die ergens in de geschiedenis verwijderd zijn, maar daar is niets van bekend. Als je de ramen goed telt, dan zie je dat er bij Specht zeven ramen zijn en op de foto zijn er zes. De meeste gidsen kennen het huis zo goed dat ze nu, als het goed is, weten wat er met de ets aan de hand is.
Als je nu de ets en de foto vergelijkt (sorry voor de troosteloze foto, maar het kon geen zomerfoto zijn i.v.m. het blad aan de bomen) zie je dat er inderdaad zeven ramen op het noorden zitten en dat het balkonnetje zelfs onder het juiste raam zit. Aan de noordkant van het kasteel zitten bovendien twee dakkapelletjes, net als bij Specht.
Een ets in spiegelbeeld
Als je een tekening na-etst, dan staat de afdruk daarvan in spiegelbeeld. Ik heb nergens over Specht kunnen vinden dat zijn etsen in spiegelbeeld stonden. In de heruitgave van de 1698 uitgaven van Specht staat onderstaande ets van Sterkenburg. Onder de ets staat Per C. Specht 1700. Eronder staat een tekening van Sterkenburg uit dezelfde hoek uit 1660-1670. Het is duidelijk dat de ets in ieder geval niet in spiegelbeeld staat.
Wat betekent dit nou?
Ik vermoed dat er een originele tekening of ets van Specht bestaat/bestond en dat de kopie door een matige etser is gekopieerd voor het boek van Ottens. De vraag is verder hoe secuur de originele prent van Specht is overgenomen. Een ander opvallend element aan de prent is dat alle ramen een boog hebben. Dat is in het echt niet zo en dat was toen ook niet zo. Toch is de ets van Specht zeker interessant om te bekijken in het kader van de tuin van Margaretha, want hij stond wel bekend als een scherpe observator, die veel details zag.
| Bronnen | Feiten |
| De Ridder-matige Huissen en Gesighten in de Provincie van Utrecht Getekent en in ’t Licht gebracht door C. Specht tot Utrecht Ao, 1698 Heruitgave 2005, Voorwoord door Wim Meulenkamp | Edities van de uitgave van het boek. Scherpe observator. |
| Rijksmuseum | Mogelijk Jan Vianen naar C. Specht |
| HUA Beeldbank 201076 | Anonieme prent, ca.1700, uitgegeven door J. Ottens. Deze prent behoort tot de Atlas Coenen van ’s Gravesloot. |
| HUA Beeldbank 135359 | Anonieme prent , ca. 1710. Prent nr. 2 in de gebonden prentenreeks die is uitgegeven door Joachim Ottens, een latere, gewijzigde, uitgave van de reeks van Caspar Specht uit ca. 1702. Deze prent komt daarin niet voor. |
| Eeghen, I. (1967). De Amsterdamse Boekhandel 1680-1726. Deel 4. Amsterdam: Scheltema en Holkema. pp. 29-31 | De uitgeversfamilie Otten. |
| Object | Maker | Datering | Materiaal | Vaste plek (Atlantis) |
|---|---|---|---|---|
| ’t Huys te Amerongen | Casper Specht (t.g.a.) | rond 1700 | Depot (2424) | |
