In de vitrine voor het schilderij van Margaretha met de tuin op de achtergrond ligt ook een schets van het kasteel in vogelvlucht1Dit was tijdens de expositie Goet en Bloet over het Rampjaar. Het is de moeite waard om daar eens goed naar te kijken, want je krijgt wel een leuk idee hoe de tuin er rond 1700 uit zag. De tekening komt uit het Utrechts Archief (HUA1001.1469) en op die site kan je heel ver inzoomen op de afbeelding. Leuk om te zien zijn de verschillen met nu.
De tuin toen en nu
De schets is getekend vanuit een hoog perspectief vanuit het zuidoosten. Direct op de voorgrond staan twee gebouwen die er nu niet meer zijn. Op de plaats van de irisvijver staat een oranjerie en daarvoor staat ook nog een gebouw. Waar nu het koetshuis staat, eind negentiende eeuw gebouwd, staat op de tekening een kaatsbaan. De gracht loop zoals hij nu ook nog loopt, inclusief de ronde inkepingen bij de hoeken van het grand canal aan de achterkant van het huis. De boven- en de benedentuin zijn zo globaal ingevuld dat er weinig over te zeggen is. Wat daar wel opvalt is het rare poortje of schuurtje tegen de muur, waar nu het hek zit. Ook het poortgebouw heeft nog niet de vorm die het nu heeft.
De tuin van Margaretha
Waarom ik deze tekening erbij pak is omdat het Noordereiland hier goed te vergelijken is met het Noordereiland op het schilderij van Margaretha. We kijken op het schilderij van Margaretha vanuit het noorden naar de tuin en op de tekening in vogelvluchtperspectief vanuit het zuiden. Een opvallende overeenkomst zien we in de twee beelden. Vooral het beeld dat verder van het hoofdpad staat. Dat lijkt op beide tekeningen een soort discuswerper. Het beeld aan de kant van het hoofdpad is duidelijk een rechtopstaande figuur. In de tekening lijkt het alsof hij/zij een speer in de hand heeft.
Het hek op de beide tekeningen is anders, maar de drie puntige boompjes langs het pad komen wel weer overeen. Net als de ‘parterre de broderie’ tussen de beelden. De vogelvluchttekening heeft een wat hogere grachtrand, het is bijna een kade, terwijl het bij het portret van Margaretha lijkt alsof er een heggetje langs de gracht staat. Op zich wel veilig met al die kleinkinderen die Margaretha opvoedde.
Moeten we nou op basis hiervan er van uit gaan dat de tuin van Margaretha er inderdaad zo uitzag? Nee hoor, het kan heel goed dat de tekening in vogelvlucht (mede) gebaseerd is op het portret van Margaretha!
Serie De tuin van Margaretha
Dit is een serie korte stukjes over observaties over een tuin die op verschillende kunstuitingen van eind 17e en begin 18e eeuw voorkomt. Heeft deze tuin echt bestaan?
