Schilderij van borden op een rijk gedekte tafel

Het bord op tafel

Het gebruik van keramiek als servies op tafel is eigenlijk pas vanaf de 18e eeuw in zwang gekomen. Tot ver in de 17eeeuw was het gebruikelijk van een tinnen borden te eten. De schalen waren ook van tin, maar konden ook van aardewerk, porselein of zelfs zilver zijn.

Op een tafel met een tafelkleed met patronen ligt ook een wittafelkleed. Achterop staat een grote pastei met daarop een opgezette kalkoen met een bloem in haar bek. Ervoor staat een kelk van een nautilus schelp een een keramieken schaal met druiven, appels en noten. op het tafelkleed liggen wat oesterschelpen. Voor de fruitschaal staat een klein tinnen bordje met een opgerold papiertje waar donkerbruin poeder (nootmuskaat?) uit komt. Op het bordje ligt al wit poeder. Links daarnaast een tinnen bord met oesters en daarnaast een tinnen bord met een geschilde en in schijfjes gesneden citroen, het mes met een versierd heft ligt er nog naast. Achter het bord met de citroen een tinnen bord met een aangebroken pastei, er ligt een lepel bovenop. Daarachter een tinnen of zilveren kan, een porseleinen schaaltje met olijven en een berkemeyer met witte wijn. op het witte tafelkleed liggen hazelnoten, walnoten een broodje, plakjes brood en een partje van een mandarijn.
Stilleven met kalkoenpastei, Pieter Claesz, 1627. Collectie Rijksmuseum.

Tinnen borden

In de hal staan borden uit het tinnenservies met de wapens van Van Reede en Raesfelt. Exemplaren van dit servies zijn zowel op Middachten als op Amerongen te vinden. Dit servies bestond vooral uit borden (teljoren en assietes). In de inventarisatie na de dood van Ursula Philippota worden ook nog vier schotels genoemd. Bij een gelijktijdige inventarisatie op Middachten is ook een zilveren servies aanwezig, dat ook teljoren bevat, maar ook een grote diversiteit aan schotels. Bovendien bevat het zilveren servies ook twee lampetstellen. Aangezien er nog steeds veel met de handen gegeten werd, is een lampetstel als toevoeging aan een servies geen overbodige luxe.

Op een rijkelijk met houtsnijwerk versierd rek staan twee rijen tinnen borden. Op de bovenste rij in het midden een grote ronde schaal, op de onderste rij in het midden een ovalen schaal.
Bordenrek (18e eeuw) met tinnen servies met alliantiewapen van Van Reede en Van Raesfelt (John, Teale, tweede helft 17e eeuw). Collectie Kasteel Amerongen.

Aardewerken borden

In de 17e eeuw gaat men steeds meer van aardewerk eten. De praktische reden daarvoor is op een bordje geschilderd:

Tinne borden zijn niet goet
Omdat men se schuren moet
Maar een bord van porcelein
Word van ’t wassen wit en rein
Daarom set vrij op den dis
Een bord dat wel geschilderd is.

Meestal wordt er dan in de 17e eeuw geen porselein gebruikt, maar aardewerk. In Europa wordt nog geen porselein gemaakt en het is relatief simpel om in Delft wensen kenbaar te maken en familiewapens op serviezen te laten schilderen. 

Reinhard van Reede (Heer van Middachten, derde zoon van Godard van Ginkel) in de 18e eeuw in Berlijn een aardewerken servies met het Van Reede wapen maken. Hij woont daar op dat moment in verband met zijn werk als diplomaat. Van dit servies hebben we in Amerongen nog een paar ‘ronde bakken met ooren’ en twee terrines. We weten dat het een compleet servies was: op Middachten is nog een gedeelte van een bordje aanwezig.

Onderdelen van een een wit-blauw servies op een tafel gedekt met damast. Er staan twee dekschalen met blauwe oren en een deksel, een grote ronde bak met handvatten (en twee deels zichtbaar) en een bordje gerestaureerd uit scherven.
Blauwwit aardewerk van de Manufaktur Funcke in Berlijn, ca. 1730-1740. Collectie Kasteel Amerongen (bordje Kasteel Middachten).

Gerelateerde berichten