Een huis vol verhalen

Godard Adriaan van Reede trouwde op 29 augustus 1643 met Margaretha Turnor. Dit is de eerste levensgebeurtenis die in de familiebijbel opgetekend is. En dit is niet zomaar een bijbel. Het is een eerste druk statenvertaling.

De statenvertaling

De Synode van Dordrecht (1618-1619), een vergadering van de gereformeerde kerk, besloot de opdracht tot de eerste officiële Nederlandse bijbelvertaling te geven. Uiteraard werd de Staten-Generaal gevraagd deze vertaling te bekostigen. Pas in 1626 ging de Staten-Generaal daarmee akkoord en konden de vertalers aan de slag. Deze vertalers zaten in Leiden. In 1635 de vertaling klaar was en in 1637 autoriseerde de Staten-Generaal de vertaling. De stad Leiden betaalde 2500 gulden voor het recht de Bijbel te laten drukken, in Leiden uiteraard. In de twintig jaar daarna werden er een half miljoen exemplaren gedrukt. 

Onze Nederlandse taal

Om de inwoners van de Republiek te verenigingen (volk, taal, Bijbel) werd op de titelpagina de tekst ‘Eendracht maeckt macht’ afgedrukt. Daarnaast staat er niet gewoon dat er een vertaling gemaakt is, maar dat de tekst “uit de oorspronkelijke talen in onze Nederlandse taal overgezet” is. En ja, deze Statenbijbel werd veel gelezen en kreeg zo veel invloed op de Noord-Nederlandse cultuur.

Trouwbijbel

Het was een gebruik dat de kerk het verse paar op de trouwdag een bijbel schonken, de trouwbijbel. Op het titelblad werden de namen van het bruidspaar opgeschreven. Er was ruimte overgehouden om ook de namen van de ouders en de kinderen te noteren. Soms was er ook ruimte voor een gebruikte huwelijkstekst. Het is onduidelijk waar dit gebruik vandaan komt. Het is bekend uit de 19de eeuw, maar dan kan men ook al niet traceren waar het gebruik vandaan komt. In vroegere bronnen uit bijvoorbeeld de 17de eeuw wordt het gebruik niet genoemd. Het is de vraag of de kerk het zich in de zeventiende eeuw kon veroorloven om bij alle huwelijken een bijbel kado te doen. De bijbel van Godard Adriaan en Margaretha ligt in de bibliotheek van Kasteel Amerongen.

Op den 29 augusti weesende dijnsdag het
jaer 1673 ben ick Godert Adraen van Reede
getrout met joffrou Margareta Turnor
dogter van wijlen Jor George Turnor
en Joffrou Salomé van Metkercken
Onser getuigend vrunden sijn geweest Joffrou
Anna vande Boetselaer vrouwe douairiere
tot Amerongen mijn moeder. Jor Phlibert
van Tuijll van Serooskercken, Heere van
Serooskercke,

Familiebijbel

Godard Adriaan en Margaretha gebruiken hun bijbel echt als familiebijbel. De eerste levensgebeurtenis is die van huwelijk, gevolgd door de geboorte van hun zoon. Het noteren is niet noodzakelijkerwijs chronologisch en ook niet alle generaties dragen bij. In het fragment hieronder gaan we bijvoorbeeld van het overlijden van de vader van Godard Adriaan in 1641, naar het huwelijk van zijn bet-achterkleinzoon Frederik Christiaan Reinhard.

op den 3 october 1641 weesende zondag is tot Bergen op Zoom
in den Heere Christelijck ontslapen mijn za: vader Heer
Godert van Reede vrijHeer tot Amerongen & Ginckel
gecompareert weesende ter vergaderinge van Hoog Mog:
Heere Staten Generaal van weegens deselve

Op den 21e December 1765 sijnde een sondag ben ik Frederik
Cristiaan Rijnhart Baron van Reede Grave van Athlone
getrouwt met JonkVrouwe Anna Elisabeth Cristina van
Tuyl van Serooskerken Dogter van Jonkheer Jan van Tuyll
van Serooskerken en Jonkvre Cristina van Reede van Athloine
Onse presente vrienden zijn geweest Mevw Maria van Wassenaar
Douairiere Torck vrou van Duivenvoorde, Frederik Christiaan Antoon Bentinck Heer van Varel DijkGraaf en Balliauw
van Woerden, Maria Cristina van Bentinck geboore Tuyll
van Serooskerken, Frederik Cristiaan Hendrik van Tuyll

Kostbare bijbel

Nu, in 2021, is een Statenbijbel tussen de 1000 en 3000 euro waard. Als er gravures in zitten is een Statenbijbel meer waard: hoe meer gravures, hoe meer waarde. Bij veel oude Statenbijbels missen de gravures: die zijn eruit gehaald. Een bijzondere Statenbijbel is die met de kaarten van Blaeu. Deze is dan ook ca. 35.000 euro waard! Ik ben benieuwd wat die van Godard en Margaretha waard is!

In onze adelsbibliotheek staan twee oude statenbijbels. Deze, met onder andere de aantekening van het huwelijk van Godard Adriaan en Margaretha, ligt meestal op het tafeltje achter de bank. De andere staat in de kast en dat is de bijbel met de aantekeningen over steen en graveel.