Wanneer ik met bezoekers in de bibliotheek ben, maak ik hen attent op het grote boek dat daar op een tafeltje ligt. Het is een atlas van Johannes van Keulen (1654-1715). Deze atlas is een van de vele topstukken in het Huys.
Johannes van Keulen
Wie is Johannes van Keulen? Hij wordt in 1654 in Deventer geboren als zoon van een ‘horologiemaker’. Hij maakt instrumenten die gebruikt worden voor ’tijdsbepaling’ op zee. In 1678 vertrekt Johannes van Deventer naar Amsterdam en gaat wonen in de Warmoesstraat. Hij vestigt zich een jaar later aan de oostzijde van de Nieuwe Brug in een huis dat hij ‘In de Gekroonde Lootsman’ noemt. In Amsterdam maakt hij naam als uitgever, boekverkoper, instrumentmaker, gradenboogmaker en vooral als cartograaf. Zijn meest bekende atlas is de Lichtende Zee-Fakkel, die tot 1790 in diverse talen herdrukt is. De atlas in de bibliotheek van het Huys is ook van Johannes van Keulen, maar het is niet de Lichtende Zee-fakkel.
Zee-atlassen en atlassen
In 1680 kreeg Johannes van Keulen van de Staten van Holland en West-Friesland het alleenrecht voor het maken van zee-atlassen en reisbeschrijvingen. Zo konden anderen zijn atlassen niet kopiëren. In 1682 kocht Johannes ook het ‘privilege’ om kaarten en globes van Willem Blaeu te mogen maken. Hij deed dit met koperplaten van Blaeu, die hij tweede-hands gekocht had. Hiermee kon hij ook de kaarten van Blaeu bewerken en weer opnieuw uitgeven.
De zee-atlassen van Van Keulen bevatten naast kaarten en kustprofielen ook reisbeschrijvingen die zeelieden gebruikten voor navigatie. Johannes is zelf geen goede cartograaf en gaat samenwerken met Claes Jansz Vooght, een onderwijzer voor scheepslieden. Samen brengen zij in 1681 de Nieuwe Lichtende Zee-Fakkel uit, een vijfdelige atlas.
Generaties
Van Keulens werk werd voortgezet door zijn zoon, zijn kleinzoon en uiteindelijk zijn achterkleinzoon Gerard Hulst van Keulen (1733-1801). Deze Gerard hield zich bezig met de laatste versie van de Zee-Fakkel. Zijn weduwe zet het bedrijf nog voort tot het bedrijf in 1885 definitief opgeheven wordt. Johannes van Keulen heeft aan het hoofd van een geslacht van cartografen gestaan, tot helemaal in de 19e eeuw.
Onze atlas
Het lijkt erop dat onze atlas bestaat uit kaarten waar Johannes van Keulen het privilege (en de drukplaten) van op de kop getikt had. De inhoudsopgave is met de hand geschreven, dus wellicht is er door een opdrachtgever een keuze gemaakt uit kaarten die beschikbaar waren. Naar onze atlas moet nog meer onderzoek gedaan worden.
| Object | Maker | Datering | Materiaal | Vaste plek (Atlantis) |
| Atlas | Johannes van Keulen | 1724 | Boek | Bibliotheek, boekenkast (7277) |
