Kasteel Amerongen
Samenstelling van vier schilderijen van een voornaam huis.

Huizen in de Bentinckkamer

Chris Kroes

Op de panoramische wandbespanning in de Bentinckkamer staat bos met daarin allerhande exotische en minder exotische vogels. In de gecreëerde doorkijkjes zien we bovendien vier buitenhuizen afgebeeld. Behalve huis Amerongen zijn de huizen niet direct herkenbaar. Met nader onderzoek valt er meer over te zeggen.

Soestdijk

Aan de noordzijde, links van de schoorsteen, vinden we eerst het oude paleis Soestdijk, zonder de zijvleugels zoals wij het nu kennen. Herkenbaar is het dak, de vier pilasters en het balkon. Dit is waarschijnlijk geschilderd naar een schets van Hendrik de Leth. Sommige collega-gidsen zien in deze afbeelding Huis Broekhuizen hier in Leersum, maar de twee trappen van dat huis zijn gebogen gevormd en vormen geen bordes.

Voorzijde van Paleis Soestdijk, jachtslot van stadhouder Willem III van Oranje-Nassau. Op de voorgrond figuren.
Paleis Soestdijk van voren gezien, anoniem, 1695. Collectie Rijksmuseum.
Schilderij van een gebouw met vier pilaren een bordes in het bos. Door het gebouw lopen twee naden en net boven het gebouw zit een kier.
Paleis Soestdijk. Fragment van: Beschilderde wandbespanning Bentinckkamer, anoniem, 18e eeuw. Collectie Kasteel Amerongen.

Zuylestein

Het andere doorkijkje op die muur, rechts van de schoorsteen, laat kasteel Zuylestein zien voordat het verwoest werd. Ook dat is op vrije wijze geschilderd, bijvoorbeeld door de toegangen naast elkaar te schilderen. In werkelijkheid zou dit niet kunnen. Het afgebeelde dorpje links van Zuylestein toont geen enkele overeenkomst met het dorp Amerongen. De toren is vlak terwijl de toren van de Andrieskerk spits is.

Tekening van een kasteel met een trapgevel midden voor, drie ramen breed, twee verdiepingen en twee in het dak. Midden in een deur die open staat en waar een bordestrap naartoe gaat. Het deel met de trapgevel staat haaks op het gebouw, we zien de zijkant van het zadeldak met links en rechts ook weer een trapgevel. Dit dat en de gevels zijn iets lager dan de voorgevel. Het deel overdwars steekt één raam uit bij de voorgevel. Achter dit gebouw staat nog een toren. Op de voorgrond een voorplein met een muur voor het kasteel. Links een torentje, rechts een poortgebouw, waarvan de helft van de poort zien. Daarachter staat ook nog een torentje.
Huis Zuylestein, Abraham Rademaker, 1685 – 1735. Collectie Rijksmuseum.
Schilderij van een kasteel in het bos. In het midden een hoge toren met daarop een ui en een windhaan. Rechts een trapgevel en een lager torentje met een ui.
Kasteel Zuylestein. Fragment van: Beschilderde wandbespanning Bentinckkamer, anoniem, 18e eeuw. Collectie Kasteel Amerongen.

Amerongen

Op de oostwand is kasteel Amerongen te zien, plat geschilderd en niet volledig naar de werkelijkheid. Het lijkt gebaseerd te zijn op een schets van Casper Specht (gemaakt eind zeventiende eeuw) gezien de sterke overeenkomsten wat de tuinmuren betreft. Die zijn overigens ook niet naar de werkelijkheid afgebeeld. Het is als een schematische weergave neergezet in tegenstelling tot de andere huizen die meer schetsmatig en suggestief zijn geschilderd.

Gravure van kasteel Amerongen met rechts de dubbele brug en de kade die onder de brug doorloopt. Op de voorgrond is een formele tuin getekend met twee standbeelden, als cypressen gesnoeide boompjes (taxussen?), broderieen en een bloemenperk. Om de gracht zit een heggetje. Op het pad tussen de tuin en de heg lopen mensen en kinderen. Ook op het pad naar de kade staan mensen. Het hek naar de kade zit dicht.
’t Huys te Amerongen, Caspar Specht, 1698 (mogelijk), Jan van Vianen, 1725-1751 (mogelijk). Collectie Rijksmuseum (zit ook in collectie Amerongen, maar in minder goede kwaliteit).
Kasteel Amerongen met dubbele brug en gracht. In de gracht zwemmen zwanen, op de achtergrond twee standbeelden.
Kasteel Amerongen. Fragment van: Beschilderde wandbespanning Bentinckkamer, anoniem, 18e eeuw. Collectie Kasteel Amerongen.

Het Loo?

Aan de andere oostzijde, nu net boven de kast, valt de achterzijde van het Loo te herkennen ook weer naar eigen interpretatie. Het object van deze afbeelding is ook discutabel, want het Loo heeft geen drie schoorstenen aan die zijde. Wel zien we die vanaf de zijkant. De vergelijking met Middachten gaat ook niet op, want dat klopt niet wat de raampartijen betreft. De vraag blijft dus wat de opdrachtgevers voor ogen hadden met deze afbeeldingen. Misschien wilde men laten zien met wie men een relatie had en daar over in gesprek komen, iets waar we tegenwoordig ‘social media’ voor gebruiken.

De achterzijde van Paleis Het Loo, gezien vanuit de tuin. In de tuinen wandelen voornaam geklede heren en een dame langs de fonteinen en parterres.
Gezicht op de achterzijde van Paleis het Loo, Jan van Call (I), 1694-1697. Onderdeel van: Uitgeleesene Gesichte van het Wijdvermaarde Loo als andere vorstelijke Huisen. Collectie Rijksmuseum.
Heel lichte, vage beschildering van een huis in een bos.
Vermoedelijk de achterkant van Het Loo. Fragment van: Beschilderde wandbespanning Bentinckkamer, anoniem, 18e eeuw. Collectie Kasteel Amerongen.

    ObjectMakerDateringMateriaalVaste plek (Atlantis)
    Beschilderde wandbespanningAnoniem18de eeuwolieverf op linnenBentinckkamer (2393)
    ’t Huys te AmerongenCaspar Specht / Jan van Vianen1698 / 1725-1751gravureDepot (2424)

    Gerelateerde berichten

    Chris Kroes avatar
    Chris Kroes
    Na 49 jaar in de gezondheidzorg gewerkt te hebben is er tijd voor geheel andere zaken. Die vind ik nu als rondleider (4 jaar) en door deel te nemen in het verhalen project. Dit geeft mij de tijd mij te verdiepen in de geschiedenis en die in het bijzonder van kasteel Amerongen en de levensloop van haar bewoners. Leukste is om objecten nader te onderzoeken zoals het Kurpurbusch fornuis in de keuken.