Een huis vol verhalen

In 1805 verschijnt de eerste druk van “Voor de huishouding: ten nutte van alle standen, en van al de geenen, die voor de orde zijn, om eene gemakkelijke en naauwkeurige rekening van de kosten hunner huishouding te houden, door berekeningstabellen te zamen gesteld en op de ondervinding gestaafd” bij G. Bakhuysen in ’s Gravenhage. De tweede druk van ‘Voor de huishouding’ verschijnt in 1815. In deze druk wordt de naam van de schrijfster Anna Elisabeth van Tuyll van Serooskerken genoemd, wat niet het geval was bij de eerste druk. Dit boekje is zowel in de bibliotheek in het huis als in het huisarchief in Het Utrechts Archief aanwezig.

Belle en Annebetje

Anna Elisabeth van Tuyll van Serooskerken is natuurlijk “onze” Annebetje. Haar beste vriendin en nicht van Isabella Agneta van Tuyll van Serooskerken: Belle van Zuylen. Belle en Annebetje lijken op elkaar maar zijn ook heel verschillend. Ze zijn allebei slim en levensgenieters, maar het uit zich op verschillende manieren. Belle legt de nadruk op haar eigen ontwikkeling boven dat wat van haar verwacht wordt, Annebetje schikt zich in dat wat van haar verwacht wordt. Binnen haar rol als huisvrouw is Annebetje een levensgenieter, waardoor haar financiën uit de hand lopen. Belle houdt zich bezig met literatuur, muziek en wetenschap, maar helpt wel haar vriendin grip te krijgen op haar uitgaven.

Voor de huishouding

Uiteindelijk schrijft Belle romans en Annebetje een ‘praktische handleiding voor de huishouding’. Zij schrijft in het voorbericht van haar Huishoudboek, dat het doel is: “Door nauwkeurige aantekeningen te maken van de uitgaven van een ‘uitgestrekte’ huishouding zo overzicht te houden op alle kosten”. Eigenlijk is het boekje toegespitst op de groothuishouding van het kasteel, wat we nu facility management zouden noemen.

Het motto van het huishoudeboek is:

Goede orde in zijne uitgaaf, verschaft een dubbel goed.
de Ziele vind dan rust en ’t lichaam overvloed.

De opbouw van het boekje

Haar ‘Huishoudboek’ bevat tabellen met rubrieken voor de huishoudelijke uitgaven. Rubrieken met: wat besteld is, wat geleverd is en hoeveel betaald is. Deze lijsten zijn ook los verkrijgbaar! Het boek is bedoeld om overzicht op de inkomsten en uitgaven te houden. Zo is er bijvoorbeeld een lijst van uitgaven voor het ‘Schoonhouden van een dubbelthuis‘, zoals kosten van schuurzand, kosten van een zemelap of kosten voor een ‘stofvarken’ (dit is een handveger). Alles op alfabetische volgorde. In een andere lijst staan de tarieven van producten en er is ook een lijst de kosten van het onderhoud van twee koetspaarden voor zes maanden.

Personeelsmenu

Ook heel bijzonder in het Huishoudboek zijn de menu’s voor het personeel, welke uit 10 personen bestaat. Ze schrijft een heel weekmenu, met vlees (schapenbout, stooflappen, kalfsgehakt) en salaat van het seizoen! En heel veel bonen. Op woensdag adviseert zij een broodmaaltijd, je moet tenslotte op de ‘kleintjes’ letten. En zegt Annebetje dat je in plaats van brandewijn, ook bier kan schenken en omdat de prijs redelijk is, kunnen er wel 8 flessen (!) bier per maaltijd geschonken worden. Op zaterdag is het advies iets bijzonders te serveren, bijvoorbeeld stokvis of zoute vis en op zondag: zoete melk met rijst. Alles wordt natuurlijk zonder suiker bereid, stel je voor! ….. maar stroop kan altijd bij bonen en grutten gegeten worden. Dit weekmenu kan het hele jaar herhaald worden.

Waarde van het boekje

Annebetje is zeer tevreden over haar boek en over haar huishouden. Het boek is interessant om ons te verdiepen hoe de prijsverhoudingen lagen ten opzichte van deze tijd en we krijgen zo een kijkje in het huiselijk leven met personeel dat voor ons ontoegankelijk is.

Toch is er ook veel informatie niet beschikbaar. Helaas hebben we geen ingevulde bladen, dus weten we niet hoeveel personeel Annebetje zelf had. In het archief van Middachten ligt wel een huishoudkasboek dat aan haar toegeschreven is. Op één van de eerste pagina’s is een keurige tabel getekend van Januari 1802. Helaas is de tabel niet ingevuld en de rest van het huishoudkasboek is leeg. Ook over de maaltijden van de familie zelf schrijft zij helaas niet… jammer want dat zouden we best wel willen weten!