Een huis vol verhalen

De mooie pasteltekening van Maria Frederica van Reede, die in de bibliotheek boven de deur hangt, is een kopie van een tekening van de beroemde Jean-Étienne Liotard. Het origineel is niet in het bezit van kasteel Amerongen, maar het hangt in het prestigieuze Paul Getty Museum in Los Angeles. Wat er nu dus wel hangt is een niet onverdienstelijk uitgevoerde pastel getekend door freule van Lockhorst. Dat vertellen de rondleiders althans en zo staat het ook geregistreerd in hun gids ‘Het Binnenste Benoemd’. Maar om welke freule gaat het nou precies, en waarom heeft zij van dit meisje een portretje nagetekend?

Johanna Maria van Lockhorst

In de herfst van 1755 is Liotard hoogstwaarschijnlijk voor het eerst in Den Haag. In diezelfde winter vervaardigde hij de portretten van Louise Isabelle Hermelina van Wassenaar van Duivenvoorde en van haar dochter Maria Frederica van Reede. Het meisje was zeven jaar oud en woonde natuurlijk nog bij haar moeder. Van de kopie van de pastel die in Amerongen hangt, weten wij dat deze is getekend in 1756 door de 24-jarige Johanna, freule van Lockhorst. Johanna, of voluit Johanna Maria van Lockhorst, was een ongetrouwde dochter van Maria Catharina van Tuyll van Serooskerken.

Hechte familie

Johanna Maria, onze Annebetje en Belle van Zuylen waren nichten van elkaar. Hierboven staat hoe de dames precies met elkaar verwant zijn. Johanna Maria was de oudste dochter van de drie Van Lockhorst zussen. De nichtjes waren erg aan elkaar gehecht. Het zusje Isabella Agnetha komt vaak voor in de brieven van Belle van Zuylen. En getuige de serie portretjes van de Van Lockhorst in de Kleine Bibliotheek van Kasteel Amerongen was ook Annebetje was zeer gesteld op deze familieleden.

Liotard bij de Van Reedes

Toen Liotard bij mama Louise Hermelina van Wassenaar was uitgenodigd, maakte hij zowel het portret van moeder als van de dochter. Een pastel maken was voor een ervaren artiest een makkie en snel gerealiseerd.

Wat de nichtjes samen deelden, was het samen tekenen en musiceren. Ik kan me zo voorstellen dat de kunstminnende familieleden vooraan stonden om te zien hoe Liotard deze portretjes op het perkament toverde. En Johanna Maria was, lijkt het, zo begeesterd dat ze direct nadat Liotard weer was vertrokken, de pastel van de kleine meid heeft nagetekend. En niet bepaald slecht! Het kan ook zijn dat de Grote Meester er nog was toen freule van Lockhorst haar eerste lijnen zette. Hij was mogelijk zo geschrokken door zo veel talent, dat hij nogal pontificaal zijn naam met de datum duidelijk in het zicht op een neutraal vlak van zijn eigen tekening heeft gezet. Je weet het niet…

Het is leuk om te mijmeren over hoe deze rijke dames in de weer waren met borduurwerkje, muziekinstrument en palet. ‘Op Amerongen’ was zelfs een kamer die ‘Chambre des Arts’ werd genoemd!

Droefenis

Het leven was overigens niet allemaal rozengeur en maneschijn: de vader van Maria Frederica was al voor haar geboorte overleden. Diederik van Lockhorst, de vader van Johanna Maria, was in het voorjaar voordat ze Maria Frederica tekende overleden. In mei 1755 overleed ’s morgens bij het aankleden. Belle en Maria Frederica zijn, misschien wel gelijktijdig, in 1755 ingeënt tegen de pokken, dat was toen waarlijk geen pretje en hoogst riskant!
Het is allemaal lang geleden. Wat nagelaten is zijn de schilderijen en de verhalen waarin de echte waarheid soms verborgen blijft.