Een huis vol verhalen

Met onze 21ste eeuwse bril vergeten we soms dat De Republiek niet hetzelfde was als Nederland. De echt nationale staat bestaat pas sinds de 19e eeuw. Sommige gebieden hoorden min of meer bij ‘Duitsland’ en min of meer bij ‘Nederland’, bijvoorbeeld het gebied rond Kleve. Ook de aanspraken van Bernhard von Galen hadden niets met ‘Nederland’ of ‘Duitsland’ te maken. Ook het leger was niet automatisch een grote Oranje trots. Als militair vocht je voor wie jou betaalde. En het kon dus zomaar zijn dat een militair begon in dienst van de ene en door ging in dienst van de ander. Onze Van Ginkel had een heel solide en stabiele carrière binnen het Staatse leger, maar dat gold lang niet voor iedereen. Een mooi voorbeeld is de carrière van Bernhard Prott.

Europese carrière

De vader van Bernhard Johan van Prott, Anton Günter, was hertog van Oldenburg en vertrok van daaruit, na zijn studie in Rostock, naar Groningen. Daar werd Bernhard in 1632 geboren. Als achttienjarige werd hij aspirant-cavalerieofficier in dienst van Bernhard von Galen, de bisschop van Münster, of all people! Kort daarna was hij ‘cornet’ in Zwitserse dienst. Een jaar later diende hij onder de Deense koning en weer een jaar later stak hij over naar Zweden en ging daar in Zweedse dienst. Hij vocht vervolgens in Hongarije tegen de Turken en keerde na de vrede daar terug naar Oldenburg in Duitsland. Op drieëndertig jarige leeftijd werd hij ‘capitain’ bij het garnizoen van Groningen, nu in Nederland dus, een regiment van het Staatse leger. Hij maakte de tocht naar Chatham met Michiel de Ruijter mee en keerde daarna terug naar Groningen. Daar werd hij sergeant-majoor in het 10^e regiment te Groningen.

Omkoopbaar

Zijn volgende functie was waarnemend commandant van de vesting Bourtange. En daar trof hij zijn vroegere baas, de bisschop van Münster. Als tegenstander. Von Galen dacht hier een slaatje uit te slaan, maar Prott ging niet in op de omkopingspogingen van deze bisschop. Nadat Von Galen afdroop ontving Prott 1315 caroliguldens als held van Bourtange. Hij verbleef als militair in diverse steden en sleet zijn laatste jaren op ‘Borg Rikerda’ bij Lutjegast. Daar overleed hij in 1703 op ruim 70 jarige leeftijd. Een zeer ervaren en bereisd militair dus!

Turenne en Spaen

Bernhard Prott was niet de enige met een dergelijke carrière. Ook Turenne, die de zeggenschap over Utrecht zou krijgen, begon niet aan Franse kant. Hij startte zijn militaire carrière bij zijn oom, Maurits van Oranje, en daarna bij Frederik Hendrik. Hij stapt in 1630 van het Staatse leger over naar de Fransen en steekt op 12 juni met Lodewijk XIV de Rijn over. Alexander van Spaen begint zijn carrière eveneens in Staatse dienst in de compagnie van Turenne, maar stapt later over naar het Brandenburgse leger.

Vanaf 1673 worden uniforms verplicht gesteld, zodat duidelijk is dat het om soldaten in dienst gaat en niet om vrije huurlingen. Overigens is Lodewijk XIV hierbij trendsetter.