Gebaseerd op een tekst van Paul van Duin (Rijksmuseum, projectleider van het klimaatonderzoek)
De eisen aan het binnenklimaat (temperatuur en de relatieve luchtvochtigheid) zijn bij het Rijksmuseum heel streng, ze staan bijvoorbeeld een schommeling van maar 1% van de relatieve luchtvochtigheid toe. Om dit voor elkaar te krijgen moeten de klimaatinstallaties heel hard werken. Het Rijksmuseum wil niet alleen één van de mooiste musea zijn, maar ook graag één van de meest duurzame musea van de wereld worden. Daarvoor zoude ze het best de klimaatinstallaties helemaal uit kunnen zetten. Wat is wijsheid? Zijn de huidige eisen te streng en kan de collectie meer aan? Er is al wel onderzoek gedaan met nagemaakte objecten en computermodellen, maar er is nog nooit onderzoek gedaan aan de objecten zelf. Wat is de invloed van temperatuur en relatieve luchtvochtigheid op de constructie en het materiaal? Wanneer verouderen materialen sneller? Wat is eigenlijk de klimaathistorie van de ruim 300 jaar oude objecten?
Het onderzoek
Onlangs is het onderzoeksteam daarom een project gestart waarin het constructieve gedrag (uitzetting en krimp) van houten panelen in zeventiende-eeuwse meubelen en schilderijen wordt onderzocht onder invloed van verschillende klimaatcondities. Binnen dit project worden twee Van Mekeren kabinetten en twee paneelschilderijen gemonitord die behoren tot de collecties van het Rijksmuseum en Kasteel Amerongen. Deze objecten zijn nagenoeg identiek, maar worden blootgesteld aan totaal verschillende binnenklimaatcondities. In het Rijksmuseum is een stabiel, strak gereguleerd binnenklimaat aanwezig, terwijl in Kasteel Amerongen het binnenklimaat beperkt wordt gereguleerd en dus kan fluctueren.
Het constructieve gedrag van de museumobjecten wordt gedurende één kalenderjaar gemeten op het rechterzijpaneel en de ladebodem van de kabinetten en aan de achterzijde van de paneelschilderijen. Verplaatsingen en rekken worden gemeten met verplaatsingssensoren en rekstroken en de temperatuur en relatieve vochtigheid worden gemonitord met sensoren die in en op de kabinetten en achter en voor de schilderijen staan. Alle meetdata worden opgeslagen op een datalogger en dagelijks via een dataconnectie verzonden naar een dataserver, vanwaar het verder wordt geanalyseerd door het onderzoeksteam.
Klimaatverandering
In aanvulling op de metingen op de kabinetten en schilderijen wordt er een computermodel ingezet dat in staat is om de verplaatsingen, rekken en spanningen in de objecten ten gevolge van klimaatfluctuaties te voorspellen. Met dit computermodel wordt het constructieve gedrag van de museumobjecten in detail onderzocht en vervolgens wordt het gebruikt om de toelaatbare fluctuaties in temperatuur en relatieve vochtigheid vast te stellen voor de museumobjecten.
Binnenklimaatcondities en -specificaties
Door het vergelijken van constructieve gedrag van de nagenoeg identieke panelen in de kabinetten en schilderijen die worden blootgesteld aan het strakke Rijksmuseumklimaat en het meer fluctuerende klimaat in Kasteel Amerongen en door gebruik te maken van de resultaten verkregen uit het computermodel, ontstaat er meer inzicht in de eigenschappen van het zeventiende-eeuwse houten objecten en de effecten van klimaatfluctuaties daarop. Dit maakt het mogelijk om vast te stellen of de huidige binnenklimaatcondities in Kasteel Amerongen veilig genoeg zijn voor de objecten en om conclusies te trekken over een mogelijke versoepeling van de binnenklimaatspecificaties in het Rijksmuseum. De resultaten helpen het Rijksmuseum, Kasteel Amerongen en de bredere museumwereld, om een duurzamer klimaatbeleid te realiseren.
Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de onderzoeksgroep Toegepaste Mechanica van de Technische Universiteit Eindhoven en het onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door het Johanna Kast-Michel Fonds en het Florasina Fonds.
| Verder lezen |
| Climate4Wood onderzoek |
| Conserveringsonderzoek meubelen |
