Kasteel Amerongen

Conservering textiel

Annemiek Barnouw

In 2022 kreeg Kasteel Amerongen van meerdere fondsen financiële steun om de conservering van de stoffering in de grote zaal uit te voeren. In totaal gaat het om 32 objecten, hierbij gaat het om meubilair en ‘raamstoffering’. Zowel de raamstoffering als de bekleding van het meubilair zijn van kostbare 19eeeuws zijden brokaat.

Een foto in zwart-wit van een grote zaal waarvan een korte zijde en een gedeelte van beide lange zijden te zien zijn. Het geheel maakt een rijke indruk. Het plafond is gestuct in classicistische barokstijl. In het midden van het plafond is een rechthoek gemaakt waarbinnen een gedeelte van ovalen plafondschildering te zien is. De ruimten tussen de rechthoek en het ovaal zijn versierd met stucwerk. Het rechthoek is ook weer omgeven met gedecoreerd stucwerk met in de twee hoeken ovalen medaillon, die in midden leeg, niet gedecoreerd zijn. Aan de rechter muur zijn twee grote ramen, van plafond tot ca 50 cm van de grond. Aan beide kanten van de ramen hangen overgordijnen van zware stof, aan de onderkant door een koord bijeengehouden. Bovenaan het raam hangt over de gordijnen heen een zogenaamd lambrekijn, stuk gordijn dat de rails bedekt. Aan de linkerzijde van de zaal is een grote dubbele deur, eenvoudig van stijl, te zien met daarboven een schilderij. Naast de deur, aan beide zijden, hangen meerdere schilderijen waarvan de afbeeldingen niet te zien zijn Linksvoor tegen de wand staat een klein, rechthoekig tafeltje met serviesgoed. Meteen daarnaast staat een klein hoog tafeltje, een zogenaamde gueridon. Rechts naast de deur staat een soort vaas van glas, ca. een meter hoog, aan de onderkant heel smal, naar boven iets wijd uitlopend. Daarnaast is een klein bureautje te zien met ronde vormen, daarnaast de zijkant en een klein stukje van de voorkant van een grote kast met dubbele deuren en hoge poten. Op de kast staan potten met deksels. In het midden van de korte zijde is een grote schouw te zien, met marmeren zuilen. Tussen de zuilen is tegen de achterwand een groot, rechthoekige, gietijzeren plaat te zien met op de onderste helft een gedecoreerde gietijzeren plaat aan de bovenkant rond. Op de schouw staan gemarmerde pilasters die een groot schilderij omlijsten. Op het schilderij is vaag een ruiter te paard zien. Het paard springt naar rechts, de ruiter kijkt naar links. Naast de schouw is links een smalle hoge houten kast met een hoge vaas erin. Daarnaast is een eenvoudige deur met daarboven een schilderij van een vrouw met decolleté. Ze is gezeten op een stoel en driekwart afgebeeld. Aan de andere kant van het schilderij hangt een schilderij van een man, waarvan te zien is dat hij zwart krullend haar of pruik heeft en een witte halsdoek. Beide schilderijen zijn in historische stijl geschilderd. Onder dit schilderij hangt een kleiner schilderij waarvan vaag te zien is dat een jongeman driekwart is afgebeeld. Het schilderij is omgeven door twee driearmige kandelaars. Daaronder staat een canapé in 18de eeuwse Franse stijl. De zittingen en rugleuningen zijn van rijk gedecoreerd textiel. In het midden van de zaal, op de foto rechts van het midden op de voorgrond, staat een rechthoekige tafel met poten met bollingen aan de onderkant. Aan de achterkant van de tafel staat grote stoel. Naast de tafel, aan beide zijden, staan twee stoelen met de ruggen naar elkaar toe, dus niet naar de tafel gekeerd. De stoelen zijn gemaakt in 18de eeuwse Franse stijl met rijk gedecoreerde textiele zittingen en rugleuningen.
Afbeelding van de Grote zaal in K. Sluyterman, Oude binnenhuizen in Nederland. Aflevering 1, met 100 lichtdrukken, 1908. Hier is de stoffering van meubels en de raamstoffering net nieuw.

Conserveren en restaureren

Textiel is bijzonder gevoelig voor veroudering en daglicht. Hierdoor zijn de stoffen bijzonder kwetsbaar geworden en is veel schade ontstaan. De conservering biedt bescherming tegen het verdere verval en geeft het geheel ook weer haar oude rijke uitstraling. Door deze manier van conserveren blijf je wel zien dat het textiel gebruikt en oud is. Bij restaureren zou je ervoor kiezen om de bestaande stof na te laten maken en alle oude stof te vervangen. Het uiterlijk van de ruimte veranderd hierdoor. Het is ook de oude en rijke uitstraling, maar dan alsof er in de ruimte nooit iets gebeurd is. Bij conserveren proberen we zoveel mogelijk van de originele stof te bewaren.

Een Lodewijk XV canapé: een bankje met een rondlopende hoge, rechte rugleuning/armleuningen. Het frame is van versierd verguld hout, de bekleding is van een sterk verouderd roze zijde-brokaat. Op de rugleuning is de stof voor een deel helemaal weg, voor het grootste deel zijn de patronen op de stof ook weggesleten, waar het zitkussen begint zie je nog een heel klein beetje van de helderheid van de oorspronkelijke kleur van het patroon. Het bankje heeft aan de voorkant vier dunne pootjes. Op de bank liggen twee losse kussens met de zelfde (versleten stof). Op de zitting zit een effen roze stof.
Canapé in de grote zaal met versleten bekleding, 2002. Collectie Kasteel Amerongen

Meubels

Het meubilair van de grote zaal bestaat uit stoelen, canapés (banken) en bergères (fauteuils) die dateren uit de jaren zeventig van de 18e eeuw. Een aantal zittingen is later met effen roze zijde stof bekleed. Dit is waarschijnlijk eind jaren zeventig uitgevoerd.

De bekleding van de meubels krijgt een doublure (steunmateriaal), zodat het uitrafelen en scheuren gestopt wordt. Waar de doublure niet op de achterkant van de stof kan worden aangebracht, zoals bij de bergères, wordt een transparante in kleur geverfde tule (gaas) over de zichtzijde gespannen. Op de delen waar bekleding is verdwenen zal een in kleur geverfde stof worden aangebracht.  Zo ontstaat er een rustig beeld dit wordt ook wel “ontstoren” genoemd.  

Bovenkantvan een rugleuning van een stoel. In de bekleding zie je heel duidelijk waar de stof vastgenaaid of zelfs vervangen is. Over de stof heen zie je het netmotief van tule.
Geconserveerde stoel in de grote zaal, 2023. Collectie Kasteel Amerongen.

Lambrequins

De raamstoffering in de grote zaal bestaat uit de gordijnen, de embrasses en lambrequins. De embrasses houden de gordijnen opzij, de lambrequin (of lambrekijn) is de kap bovenop, een soort volant. Op de foto hierboven zie je elementen van de raamstoffering goed. De Franse term lambrequin is afkomstig van het Franse lambeau (lap, flard) en quin (een achtervoegsel zoals in baldaquin en mannequin e.d., duidend op een verkleinvorm van Nederlandse oorsprong; –quin is de Franse vorm van ons -ke zoals in het woord manneke).

Het oppervlaktevuil op de lambrequins wordt heel voorzichtig met een kwastje verwijderd. Op de stof van de lambrequin wordt een doublure gezet. Als de stof van de lambrequins vervormd is, wordt na dit het aanbrengen van de doublure weer geheel in vorm gebracht. Alle passementen (decoratieve bandjes of koorden) worden op een losse band gezet en daarna weer teruggeplaatst.

Grote zaal van Kasteel Amerongen. Een grote ruimte met hoge ramen. Aan de achterwand een roodbruin marmeren schouw met een portret van de Keurvorst van Brandenburg te paard. De wanden zijn wit en er hangen schilderijen. Linksachter een deur die dicht zit. Recht zijn zowel de binnen- als buitenluiken open, voor de ramen hangen alleen lambrequins aan de bovenkant van het raam. Het meubilair bestaat vooral uit losse stoelen en een enkele tafel en bank. Het meubilair staat vooral aan de rechterzijde van de kamer. Op ongeveer eenderde van de ruimte staan paaltjes met een koordje. Aan de lege zijde van het koord staat een lichthoutenkrukje met een kunstleren zitting.
Museale opstelling van de grote zaal, 2013. Collectie Kasteel Amerongen. Voor de ramen hangen alleen lambrequins.

Gerelateerde berichten