Een huis vol verhalen

De gidsen van het kasteel gebruiken verschillende woorden voor een familiewapen, een wapen of een wapenschild. Een woord dat maar weinig gidsen voor een wapenschild gebruiken is blazoen. Oorspronkelijk is een blazoen een herkenningsteken uit de heraldiek. Correct geformuleerd is een blazoen een afbeelding op een wapenschild. Als die afbeelding een familie representeert, dan noemen we het een familiewapen. Er waren ook wapens met een andere herkomst, zoals van gilden, die gebruikt werden door ambachtsgroepen in steden.

Blazoeneren

Het beschrijven van wapens heet blazoeneren. Dit woord is afgeleid van het woord blazen. In de middeleeuwen werd bij het begin van een toernooi door een heraut uitbundig op zijn trompet geblazen om aandacht voor het toernooi te trekken. De heraut uit de 15de eeuw was een expert in alles wat met wapens verband hield. De kennis van wapens heet daarom heraldiek.

Er zijn trouwens uitdrukkingen die afgeleid zijn van het woord blazoen. Een paar voorbeelden.
Zijn blazoen oppoetsen: Proberen een beschadigde reputatie te herstellen door weer positief in het nieuws te komen of goede daden te verrichten.
Een smet op zijn blazoen: Een vlek op iemands goede naam, iets dat iemands reputatie of eer aantast.
Een vuiltje op zijn blazoen: Een mildere variant van een smet, een kleine misstap die de reputatie enigszins schaadt.
Zijn blazoen zuiver houden: Ervoor zorgen dat je reputatie onberispelijk blijft door eerlijk en correct te handelen.
Dit zijn duidelijk allemaal uitdrukkingen die met het hooghouden van de reputatie te maken hebben.

Vormen van het schild

Verrassend genoeg bestaat er geen vaste regel voor schildvormen. De oudste schilden, uit de 12de en 13de eeuw, waren driehoekig van vorm. Later, in de 14de eeuw, zien we halfronde vormen opkomen. Nog weer een eeuw later verdwijnt de traditionele vorm. Er worden dan insnijdingen en uitstulpingen aangebracht die een renaissance uitstraling hebben. De heraldiek keert in de 20ste eeuw terug naar haar oorsprong met wapens op schilden, zoals de die ook in het verleden gebruikt werden in toernooien.

De schilden van dames

In de 14-de eeuw gingen ook de dames wapens voeren. Eén van de eerste dames die dat deed was Isabella van Frankrijk, koningin van Engeland. In Nederland kwam dit op tijdens de 16-de eeuw. Toen werd de ruitvorm voor vrouwen gemeengoed. Vanaf de 17-de eeuw komt ook het ovale schild voor. In de 18-de eeuw werden de vormen voor Nederland als volgt vastgelegd: ruitvormige schilden voor ongehuwde vrouwen en ovale schilden voor gehuwde vrouwen en weduwen. Schilden van vrouwen werden ook wel omgeven door rozen, ranken van planten, liefdesknopen en andere vrouwelijke symbolen. Die liefdesknopen werden alleen bij getrouwde vrouwen gebruikt. Zo’n liefdesknoop bestaat uit een geknoopt touw met aan de uiteinden kwasten.

Voordat een vrouw trouwde voerde zij hetzelfde wapen als haar vader. Na haar trouwen had ze de keuze uit meerdere mogelijkheden: het wapen van haar vader blijven voeren, het wapen van haar man gebruiken of een persoonlijk wapen aannemen. Kijken we naar Kasteel Amerongen, dan zien we in de hal van het kasteel op het plafond het alliantiewapen, een combinatie van het wapen van Margaretha Turnor en haar man Godard Adriaan van Reede.