{"id":7158,"date":"2020-12-28T13:46:00","date_gmt":"2020-12-28T11:46:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/verhalen\/?post_type=geschiedenis&p=7158"},"modified":"2025-05-15T22:37:01","modified_gmt":"2025-05-15T20:37:01","slug":"wat-is-adel","status":"publish","type":"geschiedenis","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/verhalen\/geschiedenis\/wat-is-adel\/","title":{"rendered":"Wat is adel?"},"content":{"rendered":"\n

Regelmatig gebruiken wij op het kasteel het woordje ‘adel’ De familie van Reede was van adel, de Bentincks waren van adel… Maar wat wil dat nu zeggen: ‘van adel zijn?’ Een poging tot een summiere en dus onvolledige uitleg.<\/p>\n\n\n\n

Prefeodale adel<\/h2>\n\n\n\n

De prefeodale adel is ontstaan toen Germaanse en Keltische krijgsheren de Romeinse bezittingen gingen veroveren of moet ik zeggen: heroveren. Zij vormden zo hun eigen ‘adel’. In het rijk van Karel de Grote was de adel een kaste van grootgrondbezitters die zich van de horigen en de vrijen in de schaarse steden onderscheidde door hun positie en invloed. Zij hielden hun grondgebied als allodium. Een allodium is een veelal beperkt grondgebied, waar de eigenaar, vaak een graaf, anders dan bij een leen, de volledige vrijheid heeft. De afstammelingen van de edelen uit die tijd, die dus nog geen adelsdiploma kunnen laten zien, omdat de adeldom teruggaat tot voorhistorische tijden, wordt de oeradel <\/a>genoemd.<\/p>\n\n\n\n

\"God
God deelt verschillende taken uit aan de drie standen, Philip Galle naar Maarten van Heemskerck, 1635. Collectie Rijksmuseum<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Feodale adel<\/h2>\n\n\n\n

De feodale adel is vanaf de vroege middeleeuwen ontstaan uit leenmannen en ministerialen (in Utrecht de dienstmannen van de bisschop). De edelen kregen, in ruil voor wederzijdse steun, een leengoed voor een hoger en machtiger edele beheren.<\/p>\n\n\n\n

Afhankelijk van de streek en functie, ontstonden benamingen die wij nu nog kennen. Er waren  baronnen, graven, hertogen, prinsen. De laatsten waren ambtenaren van de keizers die hun positie erfelijk hadden weten te maken. De titel van hertog (Heerzog = legerleider), graaf, markgraaf (of markies, zijnde de bestuurder van een grensgebied) en vorst waren in de vroege middeleeuwen geen erfelijke, maar vooral bestuurlijke aanduidingen. Vanaf de 12e eeuw is de adel een werkelijk gesloten kaste en bewaakten de edelen hun aanzien en hun voorrechten. Er werden regels opgesteld en er werd binnen de groep getrouwd. Ebenb\u00fcrtigkeit was in sommige families verplicht. Sommigen lieten zich voorstaan op hun vele adellijke kwartieren (wapens van grootouders) in het wapen.<\/p>\n\n\n\n

\"Een
Jean II De Goede (koning van Frankrijk, 1319-1364) riddert ridders, anoniem, veertiende eeuw. Collectie Bibliot\u00e8que Nationale de France<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Oude en nieuwe adel<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Vanaf de zeventiende eeuw lieten de koningen liever hun landen besturen door ontwikkelde burgers, dan door de vaak onhandelbare en onafhankelijke edelen. Zij speelden adel en burgers tegen elkaar uit. Zo konden koningen ook adeldom verlenen. Deze nieuwe adel werd de briefadel <\/a>genoemd naar de adelsdiploma’s die zij van de koning ontvingen. Burgers die bepaalde verantwoordelijke ambten vervulden, bedachten dat zij dus ook edelman moesten zijn. Ook deze aanspraak op adeldom werd erkend. Dit leverde een ambtsadel <\/a>op die zich dan in het spraakgebruik onderscheidt van de oudere edele geslachten die men zwaardadel of bloedadel noemt.<\/p>\n\n\n\n

Adel in een Republiek<\/h2>\n\n\n\n

In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden hadden we geen koningen, dus ook niemand die adel kon cre\u00ebren. Toelating tot een Ridderschap kreeg men in 1536 door aan te tonen dat men van ‘riddermatige afkomst’ was. Daarnaast moest je huis een echte ridderswoning zijn, versterkt en met een gracht en een ophaalbrug. Tot slot moest er een boerderij bij de ‘hofstad’ horen. Hieruit is uiteindelijk de Ridderhofstad ontstaan. Je kon je riddermatige afkomst aantonen door de familiewapens van je voorouders, maar offici\u00eble titels zijn dus niet maatgevend. Als de Republiek een Koninkrijk wordt in 1813, is er een koning die inwoners kan verheffen tot de adelsstand en dat wordt in 1814 in de grondwet geregeld. <\/p>\n\n\n\n

\"Een
Gezicht op huis Amerongen, gezien vanuit het oosten, Roelant Roghman, ca. 1646 – ca. 1647. Collectie Rijksmuseum<\/a>. Amerongen was sinds 1597 een erkende ridderhofstad.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Verheffen, inlijven en erkennen<\/h2>\n\n\n\n

De koning kon het adeldom op drie manieren verlenen. <\/p>\n\n\n\n