{"id":1760,"date":"2020-07-29T16:33:00","date_gmt":"2020-07-29T14:33:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/verhalen\/?post_type=geschiedenis&p=1760"},"modified":"2024-04-18T18:20:33","modified_gmt":"2024-04-18T16:20:33","slug":"van-vingers-tot-couvert","status":"publish","type":"geschiedenis","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/verhalen\/geschiedenis\/van-vingers-tot-couvert\/","title":{"rendered":"Van vingers tot couvert"},"content":{"rendered":"\n

De maaltijd nuttigen met mes en vork is in West-Europa niet meer weg te denken. Het is basisprincipe nummer \u00e9\u00e9n van onze algemene tafeletiquette en hoewel iedereen weleens een boterham met zijn handen naar binnen werkt, nemen de meeste mensen tijdens het eten netjes hun mes en vork ter hand. Toch is ons bestek pas de laatste driehonderd jaar een vast onderdeel van de tafeldekking. Want als je handen toch behoorlijk \u2018gereinigt zyn\u2019, waarom een vork en mes gebruiken?<\/p>\n\n\n\n

Elk tijdperk heeft zo zijn eigen tafelmanieren<\/a>. Dat wij gewend zijn aan het gebruik van mes en vork tijdens de maaltijd, hoort bij onze tijd. Waarschijnlijk vinden onze voorouders dit verschijnsel maar heel vreemd en ongemakkelijk. We maken een korte reis door de tijd om te kijken hoe de vork in de steel zit en welke gebruiken gewoon zijn.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Een
Kind met mes aan zijn riem. Fragment uit: Boerenbruiloft, Pieter Brueghel de oudere, ca. 1568. Collectie: Collectie Kunsthistorisches Museum Wien<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n
\"Man
Man met een lepel bij zich. Fragment uit: Boerenbruiloft, Pieter Brueghel de oudere, ca. 1568. Collectie: Collectie Kunsthistorisches Museum Wien<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n

Vingers<\/h2>\n\n\n\n

Aan het begin van onze jaartelling was de avondmaaltijd een belangrijk onderdeel van de dag. De Romeinen lagen aan tafel en nuttigden het eten met hun vingers, die ze vervolgens in kommetjes water doopten. Van een vork hadden ze nog nooit gehoord en messen werden alleen in de keuken gebruikt.<\/p>\n\n\n\n

Mes en lepel<\/h2>\n\n\n\n
\"Een
Mes en vork versierd met vogels, takken en vruchten in email, anoniem, 1600-1615. Collectie: Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tijdens de Middeleeuwen was het heel gewoon je eigen mes en lepel mee te nemen. Dit eetgerei had men altijd bij zich en hing aan de gordelriem, zie hier de oorsprong van ons \u2018zakmes\u2019. Gasten prikten met hun mes het voorgesneden vlees van een grote schaal en brachten het met hun handen naar de mond. De lepel werd gebruikt om uit \u00e9\u00e9n grote pan te eten of in latere tijden van een eigen bord. De vork kende men al wel, maar deze werd alleen gebruikt in de keuken als hulpmiddel bij het snijden. Je waagde het niet deze te gebruiken tijdens de maaltijd, want de vork werd gezien als een instrument van de duivel. De kerk had het gebruik ervan verboden, want je had niet voor niets tien vingers gekregen.<\/p>\n\n\n\n

Vork<\/h2>\n\n\n\n

Pas aan het eind van de 17e eeuw werd de vork pas echt gebruikt tijdens de maaltijd. Men had genoeg van de vette vingers en ook de heersende mode bevorderde het eten met het harkerige instrument. Je moest zo\u2019n grote gesteven witte kraag maar schoon zien te houden… De vorm van het mes werd aangepast, de punt werd afgerond omdat het vlees er niet meer aangeregen hoefde te worden. Toch hadden veel Nederlandse burgers nog moeite met de vork. Justus van Effen schrijft in 1733: “Wat belet de handen die behoorlijk gereinigt zyn, zo zuiver te wezen als een geschuurde of wel gewassen vork”.<\/em> Hij vond het bestek maar overbodig, als je je handen toch goed gewassen had.<\/p>\n\n\n\n

Couvert<\/h2>\n\n\n\n

Halverwege de 18e eeuw werd het bestek gebruikt zoals wij dat kennen en was het eten met handen absoluut taboe. Als een gezin het zich kon veroorloven, at men van bij elkaar horende messen, lepels en vorken: het couvert. Vanaf het begin van de 20e eeuw werd het mes in de rechter- en de vork in de linkerhand gehouden.<\/p>\n\n\n\n

\"Een
Bestek met een bestekfoedraal, 1740. Collectie Boijmans van Beuningen<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n\n