{"id":9785,"date":"2026-01-06T14:56:00","date_gmt":"2026-01-06T12:56:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/?post_type=brieven&p=9785"},"modified":"2026-01-12T15:06:27","modified_gmt":"2026-01-12T13:06:27","slug":"gelukzalig-nieuwjaar","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/gelukzalig-nieuwjaar\/","title":{"rendered":"Gelukzalig Nieuwjaar"},"content":{"rendered":"\n

Een echte nieuwjaarsbrief<\/a>, en zo noemt Margaretha hem ook letterlijk, al lezen we dat pas helemaal aan het eind. Want de eerste twee pagina’s besteedt ze vooral aan het glibberige zaakje van de nominatie van een rekenmeester<\/a> voor de Staten. De heer van Dukenburg (Karel Valkenaer) en Godard Adriaan mogen allebei iemand voordragen aan stadhouder Willem III, maar eigenlijk wil geen van beide openlijk iemand noemen als niet bij voorbaat zeker is of die Zijn Hoogheids goedkeuring heeft. Dat moet er dan weer niet al te dik boven op liggen, dus wringt iedereen zich voorlopig in allerlei bochten….<\/p>\n\n\n

\n
\"Aanhef<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

[reca 15en Januarij]
Ameronge den
6 ijanwa 1680<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge<\/p>\n\n\n\n

wt uhEd meesiefve vande 24 pasato1<\/a><\/sup>verleden<\/span> sien ick met
verwonderin t geene docktoor strate2<\/a><\/sup>Willem van der Straaten<\/span> aen uhEd
heeft geschreefve, geloofve dat sijn hoocheijt Een goet
woort aen hem sal gesproocken hebbe op dat
preesipoost3<\/a><\/sup>veronderstelling (van het Franse presuposer, veronderstellen)<\/span>, dat uhEd met hooch gemelde hoocheijt
hiersijnde van hem sprack en seijde dat den heer
r p4<\/a><\/sup>raadspensionaris Gaspar Fagel <\/span>hem so Ernstich had gereeckomandeert5<\/a><\/sup>aanbevolen<\/span> ,
ick heb ock verstaen dat den heer van duijcke
=burch6<\/a><\/sup>Karel Valckenaar<\/span> seijt bij de lootine te hebbe konne mer=
=cken dat sijn hoocheijt gaerne sach dat sijnh7<\/a><\/sup>Zijne Hoogheid<\/span>
sijn part vant bekende reeckenmeesters
plaets aende straete8<\/a><\/sup>Willem van der Straaten<\/span> liet sonder nochtans het selfe
te wtten, [en aende seekreetaris luchtenburch]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Gravure
Drie alen in het gras, Albert Flamen, 1664. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De keurvorst draait bij<\/h2>\n\n\n\n

Margaretha is blij te horen dat Godard Adriaan in Berlijn zo goed door de keurvorst en zijn vrouw is ontvangen. Ze hoopt maar dat met de nodige tact van Godard Adriaan en vooral (!) de hulp van God, de wrok die de keurvorst van Brandenburg nog tegen de Staten koestert wat zal afnemen. Volgens een brief van Van Heteren van 26 december lijkt het de goede kant op te gaan.<\/p>\n\n\n

\n
\"Eerste<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"Tweede<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

dat uhEd so wel bij den heere keurvorst en
keurvorstine9<\/a><\/sup>Friedrich Wilhelm van Brandenburg en Dorothea van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Gl\u00fccksburg<\/span> is onthaelt, is mij van harte
lief, hoope dat door uhEd beleijt en voor al
de hulpe godts de kooleere10<\/a><\/sup>Kolere: woede, gramschap, toorn<\/span> die de keurvorst <\/p>\n\n\n\n

teegens den staet heeft sal gestilt worden, en
uhEd noch wat goets te beste van ons liefve
vaderlant sult wt wercken, gelijck ick heede
wt het schrijfve van van heeteren11<\/a><\/sup>Van Heteren<\/span> sien, dat
uhEd meesiefve vande 26 deesem12<\/a><\/sup>december<\/span>, wat beeter hoop
toe geefve, [tis beeter int Eerst wat hart]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Zicht
Zicht op de Keurvorstelijke Brandenburgse residentie in C\u00f6llen aan de Spree, Johann Stridbeck, 1690. Pagina 4 (schan 13) in: Die Stadt Berlin in 1690, Johann Stridbeck. Collectie: Staatsbibliothek zu Berlin – Preu\u00dfischer Kulturbesitz<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Eind goed, al goed<\/h2>\n\n\n\n

Met het oog op deze voorzichtige gunstige ontwikkeling heeft Margaretha nog een toepasselijk spreekwoord: Het is beter in het begin hard te worden aangepakt, dan aan het eind, als men maar tot zijn buit komt: Tegenslag in het begin is beter dan aan het eind, zolang je het doel maar bereikt. Of te wel: Eind goed, al goed. De keurvorst en zijn vrouw hebben zelfs naar Margaretha gevraagd! Dat is een grote eer, en ook een goed teken.<\/p>\n\n\n

\n
\"Brieffragment<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

[toe geefve] tis beeter int Eerst13<\/a><\/sup>in het begin<\/span> wat hart
aengetast te worden, als int lest14<\/a><\/sup>op het laatst<\/span>, alsmen
maer tot sijn buijt komt en uhEd maer de
intensie15<\/a><\/sup>doel, bedoeling<\/span> van sijn hoocheijt en menheere de
staten16<\/a><\/sup>Staten-Generaal <\/span>kont bereijcke hoope dat alles wel
sal sijn, wij sijn voorwaer den heere keurvorst
en keurvorstin wel veroblijgeert17<\/a><\/sup>verobligeerd zijn: aan iemand iets verschuldigd zijn, door iemand vereerd zijn<\/span> datse mij
deer18<\/a><\/sup>de eer<\/span> doen van noch te gedencken, en naer
mij te vraegen, [hoe den heer smitser aen]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"In
Kaartspelers in een interieur, Gesina ter Borch, ca. 1660. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De rekening loopt weer op<\/h2>\n\n\n\n

Jammer alleen dat de rekeningen zo oplopen. Margaretha zit weer in de bekende vicieuze cirkel van de ordinanties en assinaties<\/a>. Ze moet schulden af lossen, maar kan dat alleen als er een ordinantie van de Raad van State is die Van Heeteren dan bij ontvanger De Leeuw in Utrecht kan laten uitkeren, als er een assinatie is. Of ze zou het geld van monsieur Blanche moeten gebruiken. Ze hoort graag wat Godard Adriaans wensen zijn.<\/p>\n\n\n

\n
\"In
Vrouw met geldbuidel, Jacob Gole (prentmaker) naar Cornelis Dusart, 1670-1724. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Veel gezondheid en voorspoed <\/h2>\n\n\n\n

Margaretha sluit haar brief af met een echte nieuwjaarswens: Een gelukzalig nieuwjaar met veel gezondheid en voorspoed. Maar…ze is nog niet klaar, want er komt nog een aparte p.s. met een brisant nieuwtje over Philippota en Zijn Hoogheid…<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

[sal verwachte,] waermeede naer19<\/a><\/sup>na<\/span> uhEd
Een gelucksalich nieuijaer met veel gesont
heit en voorspoet te wensche blijfve
Mijn heer en lieste hartge
uhEd getrouwe wijff
M Turnor<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Figuren
Januari, Jan van de Velde II, 1616. Collectie Rijksmuseum<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Vrede<\/h2>\n\n\n\n

Ze kan deze nieuwjaarsbrief niet afronden zonder te vertellen over de toorn van schoondochter Philippota die op prins Willem III is neergedaald. Philippota is om de een of andere reden erg boos op hem. Op bezoek in het jachtslot te Dieren heeft ze zelfs tegen zijn gemalin gezegd dat ze hem niet meer wil zien of spreken, en dat Mary20<\/a><\/sup>Mary Stuart II, oudste dochter van James van Engeland, ze is in 1677 met Willem III getrouwd<\/span> hem dat gerust mag laten weten! Dat heeft blijkbaar indruk gemaakt, want Willem III heeft op zijn beurt Godard verzocht haar mee te brengen naar Den Haag, zodat hij weer vrede met haar kan sluiten.<\/p>\n\n\n

\n
\"Naschrift<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

ps dees nieuijaers brief heb ick niet konne af sijn
uhEd te sende van onse dochter poo21<\/a><\/sup>Dit is de eerste (en de enige) keer dat Margaretha haar schoondochter bij haar koosnaam noemt. Waarom Philippota zo boos is, is niet duidelijk. Japikse (Prins Willem III, deel II 1930, 114) vermoedt dat het mogelijk ging over het feit dat buitenlandse officiers de hogere posities toegespeeld kregen. Meestal laat Margaretha zich daar ook wel over uit, en dat is hier niet zo\u2026 <\/span>, die so
quaet op de prins van oransge, is dat sij hem
niet meer wil sien veel min22<\/a><\/sup>veel min: veel minder, laat staan<\/span> spreecke hetwelck
sij aende prinses te diere23<\/a><\/sup>Dieren<\/span> sijnde heeft geseijt en
belast het vrij aende prins te segge, sijn hoocheij
heeft d heer van ginckel belast poo24<\/a><\/sup>Ursula Philippota<\/span> mee inde haech25<\/a><\/sup>Den Haag<\/span>
te brenge want dat hij de peijs26<\/a><\/sup>vrede<\/span> weer met haer
maecke most,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Links
Soldaat en dame van achteren, Gesina ter Borch, ca. 1654. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nieuwjaarsmaaltijd<\/h2>\n\n\n\n

Graag had Margaretha haar man een deel van het vlees van hun eigen slacht gestuurd, maar daarvoor is Berlijn toch echt te ver. Ze hoopt nu maar dat Godard Adriaan en zijn mannen in gezondheid van de slacht ter plekke kunnen eten, en ook dat de vertraagde spullen uit Bremen toch snel zullen aankomen. In ieder geval is ze erg blij dat het zo goed met de onderhandelingen gaat.<\/p>\n\n\n

\n
\"Naschrift<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

ick hoop uhEd sijn provijsie27<\/a><\/sup>voorraad<\/span> vant slachte met
sijn volck ingesontheijt sal Eeten, ick had
of deselfve wel wat van hier gewenst
maert was te veer te sende, hoope sijn
goet van berlijn n<\/s> breeme nu sal hebbe
gekreeche, ben van harte verblijt de
affaerees bij uhEd so wel staen.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Sorgheloos,
De maaltijd, Cornelis Antonisz., 1541. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>