{"id":7975,"date":"2024-09-09T13:41:56","date_gmt":"2024-09-09T11:41:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/?post_type=brieven&p=7975"},"modified":"2026-02-13T16:22:32","modified_gmt":"2026-02-13T14:22:32","slug":"bouwen-betalen-bataille","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/bouwen-betalen-bataille\/","title":{"rendered":"Bouwen, betalen, bataille"},"content":{"rendered":"\n

Margaretha heeft de brief van Godard Adriaan van 4 september ontvangen. Blijkbaar is de diplomaat ’tot dienst van ons lieve vaderland’ bij de vorst-bisschop van M\u00fcnster langs geweest.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

Amerongen den 9
septem 1676
[rec. 19. dito]<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge<\/p>\n\n\n\n

deese merge heb ick uhEd aengenaeme vande 4 deeser
ontfange, waer wt sien deselfve naer den bischop
van Munster1<\/a><\/sup>Bernhard van Galen, vorst-bisschop van M\u00fcnster<\/span> is, de heere wil geefven uhEd wat
goets so bij deen als dander tot dienst van ons liefe
vaderlant meucht verichte[, met de laeste post]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Turfmand,
Turfmand met turf, vervaardigd van gespleten wilgenteen. Poppenhuis van Petronella Dunois, ca. 1676. Collectie Rijksmuseum<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nog geen turf<\/h2>\n\n\n\n

In haar vorige brief<\/a> schreef Margaretha wat ze bij haar terugkomst in Amerongen allemaal aantrof. Ze heeft inmiddels nieuws over de turf voor de veldoven, maar het is geen goed nieuws. Het water staat te laag en de wind waait de verkeerde kant op. Het is trouwens sowieso rotweer. Maar het kwade en buiige weer hindert de werklieden niet. De metselaars steken de handen uit de mouwen, en morgen worden de balken voor de tweede verdieping van het huis gelegd.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[vaderlant meucht verichte,] met de laeste post
heb ick uhEd mijn aenkoome alhier en hoet
hier heb gevonde geschreefve, gistere bekoome
tijdine dat den turf tot onse steenove aende
vaert leijt maer kan doort laechge water en
kontraijreije wint niet op daer is geen dardalfe
voet water op de reevier, ick heb haer geschreef
datse sulle lichte en maecke opt spoedichste hier
te sijn, het is hier alledaechge seer quaet en
buijechweer, Evewel wercken de metselaers
daer door heen merge worden de balcke vande
tweede verdiepine geleijt[, het wechgelt vande]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Boven
E\u00e9n van de balken van de tweede verdieping. De muur is inmiddels strak gestuct. Foto en \u00a9: Hans Neecke.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Hout<\/h2>\n\n\n\n

Maar voor de bouw van het huis is meer nodig dan een goed werkende veldoven, turf, en balken. Er is ook hout nodig. In haar brief van 1 september<\/a> schreef Margaretha al dat er hout onderweg is vanuit Harburg, en dat de prins van Anholt-Dessau misschien ook nog wel bereid is om hout te leveren. Ook herhaalt Margaretha dat dit hout zeer goed van pas zou komen.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[ongeluckige reijsers,] tis heel goet dat nu alt
hout van haerburch opwech is om hier te koome
koste wij dat vande prins van Aenholt2<\/a><\/sup>Georg Friedrich II Anholt-Dessau<\/span> noch krijg
waer te wensche want sullent noch wel van
doen hebbe[, op de assinnasie ten som van 5413 f]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Niemand wordt betaald<\/h2>\n\n\n\n

Het is hartstikke goed dat er zo geklust wordt aan het kasteel, maar al die werklieden moeten natuurlijk wel betaald worden. Margaretha heeft nog niets gehoord van de assignatie<\/a>, maar ze moet Schut, Rietvelt, de steenhouwer voor het leveren van de hardstenen poort, de werklieden van de steenoven, de timmermannen, de metselaar en de dagloners nog betalen. En ook de turf en de spijkerman3<\/a><\/sup>De man die spijkers levert of de man die de spijkers maakt<\/span> zijn niet gratis. Anders moet Margaretha maar weer een tripje naar Utrecht maken, om daar de mannen die verantwoordelijk zijn voor het uitbetalen eens stevig aan de tand te voelen…<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

[doen hebbe,] op de assinnasie4<\/a><\/sup>Assignatie: aanwijzing tot betaling<\/span> ten som van 5413 f
heb ick noch niet ontfange, se hebbe belooft
deese weeck daer Eenich gelt op te geefve dat heel
wel sal koomen, ick heb hier 3000 f aen gelt gebrocht
dat so veel helpt alst niet, most terstont
aen schut 600 f en rietvelt 1400 f den steen
houder voorde hartsteene poort 445 f aent
steen ovens volck 350 f, den timerman tiel
man van tiel 300 f gerit ijanse den timer=
man 150 f ijan ijanse de metselaer 158 f<\/p>\n\n\n\n

geefve en dan al de andere dach huerders so
dat dit saeme al over de 4000 f bedraecht
ick hebse so verde betaelt als mijn gelt streckte
als ick nu weer gelt ontfange salse voort af
betaelle nu moet den turf en den spijckerman
ock betaelt sijn, dees maent of ses weecken
sal ons de quaetste noch weese daer mee sijn
wij het waerste door, en siender nu raet toe
so wij maer betaelt worde als ick hoope datse
doen sulle of ick moet weer naer wttrecht<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Steenhouwer
Steenhouwer, Jan Luyken, 1694. ollectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Rode loop<\/h2>\n\n\n\n

Ondertussen hebben de Denen en de Brandenburgers het Zweedse Kristianstad met succes belegerd. Margaretha hoopt dat de Heer ‘ons’ ook wil bijstaan en zijn goddelijke zegen wil geven. Dat is ook hard nodig, want er schijnt weer een slag aan te komen. Althans, dat is het woord op straat. De geruchten boezemen haar ook angst in. Ze maakt zich zorgen over de prins van Oranje en uiteraard over haar eigen zoon. Die angst komt echter niet zo zeer voort uit de vrees voor een belegering. Margaretha maakt zich meer zorgen om de rode loop. We zagen al eerder<\/a> dat veel militairen momenteel aan dysenterie lijden, en dat er zelfs al mannen aan gestorven zijn. <\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

dat de koninck van deenmercke en den hartooch
van brandenburch5<\/a><\/sup>Margaretha bedoelt hoogstwaarschijnlijk de keurvorst<\/span> so vicktoorijeus sijn gaet
heel wel, de heer wil ons ock bij staen en sijnen
godlijcke seegen geefven dat wij niet krijge is ons
=ser sonde schult, men spreeckt noch al van Een
bataelge te leevere en schrick daer aen te dencke
omt groote hasaert6<\/a><\/sup>Hazaard: hier in de betekenis van gevaar of een ongunstige situatie<\/span> dat daer in is godt wil ons
geefve wat ons best en salich is, ick ben met
sijn hoocheijt en den heer van ginckel bekomer
om dat de roode loop so seer in ons leeger en veel
steede is daer de heer van leuwe7<\/a><\/sup>Zweder van den Boetzelaer<\/span> aen gestorfven
is, den rhijngraef8<\/a><\/sup>Karel Florentijn van Salm<\/span> seijtmen dat aen sijn quetsuer
ter doot toe opt huijs te peeterson9<\/a><\/sup>Pietersheim in Lanaken, vlak bij Tongeren<\/span> leijt,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

En dan zijn er natuurlijk ook nog mannen die op het slagveld zelf zijn gestorven. De Rijngraaf is aan zijn verwondingen overleden en gisteren ontving Margaretha een rouwbrief van Johanna van Zuylen van Natewisch. Haar enige zoon10<\/a><\/sup>Willem Godard van Oostrum<\/span> is omgekomen bij het Beleg van Maastricht.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

ick heb gistere Een rou brief gekreechge vande oude vrou van broeck=
huijse11<\/a><\/sup>Johanna van Zuylen van Natewisch, weduwe van Berend van Oostrum<\/span> over de doot van haeren Eenigen soon, die sij schrijft inde
laeste attacke voor Maestricht doot geschooten te sijn [, mij jame]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"De
De Dood op het slagveld, Stefano della Bella, ca. 1646. Metropolitan Museum of Art, New York<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De \u00e9\u00e9n z’n dood is de ander z’n brood<\/h2>\n\n\n\n

Het gaat goed met de Philipotta, besluit Margaretha haar brief. En ze hoopt dat haar man snel weer thuis komt.<\/p>\n\n\n\n

\"Afsluiting<\/figure>\n\n\n\n
\n

[geen soons , de oude vrou van preustine is ock doot,] de vrou
van ginckel schrijft heel wel naer den tijt te sijn, ick beelt
mij in of uhEd wel Eer weer thuijs mocht koomen met deese
veranderine dat wel wenste, waer meede blijfve<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge<\/p>\n\n\n\n

uhEd getrouwe wijff<\/p>\n\n\n\n

MTurnor<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

In het PS volgt nog een typisch gevalletje ‘de \u00e9\u00e9n z’n dood is de ander z’n brood’: Cornelis Matthisius is plotseling overleden, dus er is weer een plaatsje vrij in de vroedschap en er wordt ook een nieuwe kameraar voor het heemraadschap van de Lekdijk gezocht.<\/p>\n\n\n\n

\"PS<\/figure>\n\n\n\n
\n

ps so schrijft men mij dat de kamelaer12<\/a><\/sup>Kamelaar of kameraar: ambtenaar belast met geldzaken<\/span> Matijsi<\/s>
Matijsius13<\/a><\/sup>Cornelis Matthisisus<\/span> deese nacht is overleede men
heeft van sijn sieckte niet gehoort
daer meede is weer Een plaets inde
vroetschap tot wttrecht vakant
en het kamelaerschap<\/p>\n<\/blockquote>\n