{"id":4354,"date":"2023-07-14T11:17:55","date_gmt":"2023-07-14T09:17:55","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=4354"},"modified":"2024-07-09T20:10:45","modified_gmt":"2024-07-09T18:10:45","slug":"ambassadeursroddels-en-geldnood","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/ambassadeursroddels-en-geldnood\/","title":{"rendered":"Ambassadeursroddels en geldnood"},"content":{"rendered":"\n

De bekende tienduizend gulden is weer waar Margaretha haar brief begint. Weer is er geen vooruitgang te melden. Waarom ze er dan toch over blijft schrijven? Om Godard Adriaan op de hoogte te houden natuurlijk en om te laten zien dat ze hard werkt om betaald te krijgen. Het moet voor Godard Adriaan wat geweest zijn: iedere brief van vrouwlief die hij kreeg begon met steeds hetzelfde slechte nieuws. Toch fluit Godard Adriaan Margaretha hier kennelijk niet over terug, zoals hij dat bij andere zaken waar Margaretha iets te uitgebreid over doorging wel deed. Schijnbaar is dit onderwerp van groot belang voor hem. Begrijpelijk wel, het is tenslotte zijn salaris.<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

Mijn heer en lieste hartge
uhEd aengenaeme vande 7 deeser heb ick ontfange,
de state van hollant sijn vergadert, den ontfa
wt den boogaert1<\/a><\/sup>Ontvanger-generaal Johannes Uittenboogaard<\/span> wort hier verwacht die de raet
pensionaris2<\/a><\/sup>Raadspensionaris Gaspard Fagel<\/span> belooft heeft te sulle spreecke
weegens onse betaeline van de bekende tien
duijsent gul, ick wacht daer op met het
versoecke van weer Een ordinansi, vrees
=sende dat als ick die weer versoecke sij noch
difisielder sulle weesen om deese te behaelle
maer so haest ick hoore wat hoop den ontfanger
mij tot de betaeline van deese geeft sal ick
weer Een versoecke, het gelt is niet te krijge 
uhEd sou niet geloofve hoe slecht het met de
betaelline gaet, en hoe scherp se overde be=
=taeline vande schattine maene, ick meende
en wist niet beeter of had met de betaelin
van de Eerste kapitaele leenin overt ijaer 1673
voldaen, en nu van weeck sendense mij wees
Een deurwaerder om de tweede kapijtaele
leenine overt selfve ijaer bine 24 Eeure<\/p>\n\n\n\n

op peene van Een dubbelde som te moete betaele
het welcke ick dan weer voorde tweede mael
betaelt heb ter som van 200f, [int begin]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Salaris krijgt Godard Adriaan niet maar leningen moeten wel terugbetaalt worden. Zo was er van de week nog een deurwaarder langsgekomen die geld wilde. Had Margaretha hem niet afbetaald, was het bedrag als straf verdubbeld. Heel de Republiek is in geldnood en iedereen moet moeite doen om rond te komen. Zo ook de Staten-Generaal: de eerder aangekondigde honderdste penning moet in augustus weer betaald worden, net als de belasting op onroerende goederen.<\/p>\n\n\n\n

Echter, niet iedereen heeft zin om dit te betalen wanneer de betalingen aan het leger zo slecht lopen en het geld daarnaast gestopt gaat worden in het versterken van steden die dan na tien of elf dagen toch wel in de handen van de vijand vallen. Het pessimisme zit er goed in bij de bevolking.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

voor waer niet hoet gaen sal, so onwillich
worden de liede alse hoore dat de betaelin
so slecht voor de meeliesie gaet en dat de
steede die so veel van fortifiseere koste
en van alles so wel versien sijn so in 10
a 11 daege over in hande vande vijant
gaen, men derft niet segge maer se roepe
seer over de spaense, de heer almachtich
weet alles, met de naeste post sal ick
uhEd de meemoorije vande mij<\/s> laest ontfan
gene twee duijsent gul sende op dat deself
kan sien wat ick daer van heb betaelt
so ick hier geen gelt ontfan weet ick geen
raet het wort tijt om alderhande provijsie<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

De geldnood heeft ook nog een ander nadelig gevolg: Margaretha kan niet op tijd voorraden voor de winter in slaan. Met name hout en turf zijn duur geworden. De constante regen is slecht voor de turf en heeft ook nadelige gevolgen voor het hooi. Margaretha vraagt zich af waar de ruiters nog hooi voor hun paarden vandaan zullen halen, wanneer er zo veel hooiland onder water staat en de regen de rest verpest. Het blijkt weer eens dat de Hollandse Waterlinie zowel een zegen als een vloek is.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[voorde winter te doen] turf en hout is seer
dier ten doet niet als reegenen dach op dach
dat niet goet opt hoeijhooi of turf is, soot so
voort gaet weet ick niet waerse hoeij voor
de ruijters sulle haelle, daer staet so veel
hoeij lant onder water en dat drooch leijt
wort vande reegen bedurfven, [sijn hoocheijt]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Het staatse leger trekt uit<\/h2>\n\n\n\n

Dat er hooi nodig is voor paarden mag blijken uit de rol die de ruiterij heeft gekregen van Stadhouder Willem III: ze zijn de Langstraat<\/a> in gestuurd, een gebied tussen Breda en de Meierij van Den Bosch. Willem III is bezig met het formeren van een leger in het zuiden van Holland maar helaas is hij niet de enige die daarmee bezig is. Ook de Fransen zijn bezig met de voorbereidingen van snode plannen: menig takkenbos wordt naar de stad Woerden gesleept met een onduidelijk doel. In Utrecht zijn de Franse plannen een stuk duidelijker: daar willen ze simpelweg driehonderdduizend gulden van de inwoners hebben. Alsof het niets is…<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[wort vande reegen bedurfven,] sijn hoocheijt
doet vast Een leeger formeere so men seijt
gaet onse ruijterij s<\/s> naer de langestraet3<\/a><\/sup>De Langstraat is een gebied ten noorden van \/ tussen de Baronie van Breda en de Meierij van Den Bosch. Tegenwoordig valt dit onder Noord-Brabant maar destijds hoorde dit gebied bij Holland.<\/span>
derworde ock veel scheepe geprest4<\/a><\/sup>Pressen: Personen, of in dit geval schepen, tot den krijgsdienst dwingen.<\/span>, de heer
almachtich wilt voorneeme seegenen,
te woerde seijt me dat ock groote preepe
raesie gemaeckt worde datter meenichte
vande tackebosse gebrocht sijn die wel Eens
so lan als ordinaerise5<\/a><\/sup>Ordinaris: Gewoon(lijk)<\/span>, ick vreese sij alweer
wat voor sulle hebbe, tot de vreede seijt me
dat gans geen apreehensie6<\/a><\/sup>Apprehensie: Bevatting \/ besef hebben van<\/span> is. Kan ook beducht, bezorgd betekenen. De context is onduidelijk, de heer wil ons
bij staen te wttrecht willense weer drijmael
hondert duijsent gul vande inwoonders hebbe
en dat voor kontrebuijsie over de maende
van meij en ijuini lestleeden, [de heer van]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Antieke
Kaart van \u201cHollandiae pars meridionalior vulgo Zuyd-Holland\u201d (met aanduiding van De Langstraat: Baardwijk, Waalwijk, Besoijen, Sprang, Vrijhoeve, Capelle, Waspik), z.j. Auteur: Nic Visscher. Via Streekarchief Langstraat Heusden Altena<\/a>. Links groen is de Baronie van Breda, het roze midden onder is het Land van Altena en het witte daartussen is de Langstraat.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Diplomatieke rivaliteiten<\/h2>\n\n\n\n

Er heerst geldnood, de oorlog woedt door en het leven is onzeker maar ondanks al deze narigheid neemt Margaretha toch nog even de tijd voor roddels over Godard Adriaans rivaal, ambassadeur Dani\u00ebl Oem van Wijngaarden, heer van Werkendam. De rivaliteit – van Margaretha’s kant tenminste – is al een tijdje gaande: al in maart 167<\/a>2 schreef Margaretha over hem in weinig positieve bewoording en met enige jaloezie. Werkendam mocht namelijk een koets, zijn vrouw en een stel dienaren meenemen op missie naar Denemarken. Destijds was Werkendam al ambassadeur extraordinair<\/em> terwijl Godard Adriaan nog maar ambassadeur ordinaris<\/em> was.<\/p>\n\n\n\n

Schandalig dus. Het laatste bericht over Werkendam was weinig positief: hij heeft een rommeltje gemaakt van zijn opdracht<\/a>. Toch is Werkendam nu nieuwe eer ten dele gevallen: hij is door de Deense koning Christiaan V benoemd tot baron en is geridderd. Gelukkig niet tot de orde van de olifant merkt Margaretha op. Godard Adriaan is sinds 1660 ridder in deze orde die de hoogst mogelijke ridderorde in Denemarken is<\/a>. Heeft hij toch nog een stapje voor op Werkendam.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[van meij en ijuini lestleeden,] de heer van
rhijnswou7<\/a><\/sup>Johan van Reede van Renswoude<\/span> gistere bij mij sijnde seijde gehoort
te hebbe dat den heer van werckendam8<\/a><\/sup>Dani\u00ebl Oem van Wijngaarden<\/span> vande
koninck van deenmercke9<\/a><\/sup>Christiaan V<\/span> was baron ge
=maeckt en Een ordere had bekoomen
dan geloofde niet het die vande oliphant was<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Om de situatie nog wat spannender te maken: Werkendam heeft deze buitenlandse titel ontvangen zonder dat de machthebbers in de Republiek hier iets van wisten. Dat nemen ze Werkendam uiteraard kwalijk en Margaretha lijkt hier nogal van te genieten. Of er daadwerkelijk gevolgen zullen volgen is onwaarschijnlijk maar het is toch wel licht vernederend voor Werkendam. Het zijn de kleine pleziertjes in het leven die er toe doen…<\/p>\n\n\n\n

\"Vervolg<\/figure>\n\n\n\n
\n

en dat hij dit buijten kenisse van den staet soude aengenoome
hebbe, het welcke sijn hEd meende seer qualijck soude
genoome worde, hij staet hier noch niet wel datter geen
goet toe sal doen, dan hij moet sijn doen verantwoorden,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Twee
Detail van de plafondschildering in de hal van Kasteel Amerongen. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Troepen in beweging<\/h2>\n\n\n\n

Het lijkt er wel op dat niet alleen de ruiterij van Willem III zich nabij Den Bosch bevindt: zoon Godard van Ginkel schrijft dat de Franse voorhoede al nabij Heeze en Leende is. Een oogje houden op Heeze en Leende is belangrijk aangezien daar Godard Adriaans nichtje en haar man dame en heer zijn. Veel schrijft Van Ginkel er blijkbaar niet over: de Franse troepen lijken zonder veel problemen te zijn gepasseerd. Wat er verder volgt is iets wat enkel God weet – en Margaretha in haar volgende brieven natuurlijk.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

so komt Een brief vande heer van ginckel wt gorckom die schrijft
daer advijse10<\/a><\/sup>Advies: Mondeling of schriftelijk geuit oordeel<\/span> te sijn dat de franse weer afkoome en de voor
troepees al hees en leen11<\/a><\/sup>De heerlijkheid Heeze en Leende noemt ze niet toevallig. Hier woonde de dochter van Godard Adriaans zus Catharina. Deze Anna Margaretha was getrouwd met Albert Snouckaer van Schauburg, heer van Heeze en Leende. Deze heerlijkheid was bovendien een protestantse enclave in katholiek Brabant.<\/span> gepasseert waeren so dat me gelooft
sij noch Eits sulle atenteere12<\/a><\/sup>Attenteren: ondernemen<\/span> waert hem nu weer gelde sal
vrees ick dat mij haest sulle hooren de heere wil ons bij staen 
en bewaeren, inwiens heijlige bescherminge w<\/s> uhEd be=
veelle, blijf
Mijn heer en lieste hartge
uhEd getrouwe wijff
M Turnor<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

<\/p>\n