{"id":4101,"date":"2023-06-16T12:59:00","date_gmt":"2023-06-16T10:59:00","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=4101"},"modified":"2024-07-10T12:23:47","modified_gmt":"2024-07-10T10:23:47","slug":"zeeslagen-en-geldnood","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/zeeslagen-en-geldnood\/","title":{"rendered":"Zeeslagen en geldnood"},"content":{"rendered":"\n

In haar vorige brief<\/a> meldde Margaretha dat er schoten gehoord waren. Helaas moet ze deze brief meedelen dat het net zo plotseling als het begon weer opgehouden is. Men dacht dat de vloten weer een zeeslag leverden, maar het laatste nieuws is dat het bij een slag gebleven is, die we gewonnen hebben. En daar heeft ze God voor gedankt.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

rec.1<\/a><\/sup>Recepteren van het Latijn receptare: ontvangen<\/span> 20 Junij in Hamburgh2<\/a><\/sup>Handschrift van Godard Adriaan<\/span><\/p>\n\n\n\n

haech den 16
ijuin 1673<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge
het viement3<\/a><\/sup>Ook wel vehement: hevig<\/span> schiete dat men bij mijne laeste seijde
weederom gehoort te sijn en men meende
de scheeps vlooten voor de tweede mael aen malka
=nderen waeren is op Een onseecker segge
teenemael verwdweene en ist tot noch toe
bijt eerste slaen gebleefve, daer bij wij volgens
mijne voorgaende de avontaesge4<\/a><\/sup>Avantage: voordeel<\/span> hebbe gehadt
daer godt voor gedanckt moet sijn, [ick had volge]<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

De beruchte 10.000 guldens<\/h2>\n\n\n\n

Na het spannende nieuws over de zeeslag gaat de brief weer over op de orde van de dag. Een groot deel van deze brief wijdt Margaretha namelijk aan haar pogingen om de vergoeding van 10.000 gulden voor Godard Adriaans werk<\/a> te krijgen. Er zit nog steeds weinig schot in. Na al haar eerdere pogingen om de raadpensionaris en de griffier te spreken<\/a> heeft ze nu besloten om haar doel op een andere manier te bereiken. Ze is de individuele gecommiteerden van Holland gaan benaderen.<\/p>\n\n\n\n

Ze krijgt behalve medeleven weinig los. De heer van Asperen brengt het onderwerp nog op in een vergadering maar komt terug bij Margaretha met het harde antwoord dat er gewoon geen contant geld te vinden is in het land om haar te betalen. Al het geld wat de Staten-Generaal binnen krijgt stroomt meteen weg naar het leger en alle andere zaken die betaald moeten worden.<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\n

[daer godt voor gedanckt moet sijn ,] ick had volge
toe seggine en belofte vande ontfanger wtdenboo
gaert gemeent gelt te krijge maer in plaets van
dat laet hij mij schrijfve wel tienduijsent gul ind 
post van defroijemente5<\/a><\/sup>Defroyement: onkostenvergoeding<\/span> over betaelt te hebbe over
sulcks mij niet Een stuijver kost geefve tenwaere
de heere gekomiteerde rade Een Exstroordinarise
subsidie hem liete toekoome hetwelcke ick bij<\/s>
moste versoecke, daer ick nu deese heelle weeck
van smergens te ses Eure tot savonts toe
om op de been ben geweest, en verscheijde heere
over heb gesproocke den r p6<\/a><\/sup>Gaspar Fagel, raadspensionaris<\/span> is hoe vroech of
laet ick koom niet thuijs te vinde of als hij
al thuijs is doet hem Exskuseere en niet aen<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\"Derde<\/figure>\n\n\n\n
\n

te treffe voor al die ick heb konne spreecke
sijnde geweest den heer van Asperen7<\/a><\/sup>Philip Jacob van den Boetzelaer<\/span> den heere
tulp van Amsterdam8<\/a><\/sup>Tulp is Nicolaas Tulp, die we nu vooral kennen van Rembrandts Anatomische les. Hij was ook burgemeester van Amsterdam en zat in de Gecommiteerden Raad in Den Haag<\/span> den heere van nael
twijck van dort9<\/a><\/sup>Adriaan van Blijenburg, heer van Naaldwijk,<\/span> uit Dordrecht den heere van gorckom10<\/a><\/sup>Kennelijk weet Margaretha niet hoe de gecommitteerde van Gorinchem heet.<\/span>
gaefve mij alle seer beleefde woorde en seijde
haer best te wille doon, maer seijde alle en
voornaemlijck Asperen en tulp vrij wat ronder
wt11<\/a><\/sup>Vrij wat ronder uit: ronduit<\/span> dat niet moogelijck is voor hollant ver
midts dandere provinsie niet betaelde het
te konne op brenge12<\/a><\/sup>Margaretha benadert nu de verschillende gecommiteerden van de Staten van Holland apart<\/span> dat sij haer beste soude doen
en alst niet weesen kost dat hij tup13<\/a><\/sup>Er staat “tup” maar dit hoort Tulp te zijn<\/span> hoopte
en versocht ick alsnoch paesijensie soude
hebbe, waer op ick alles reeplijseerde14<\/a><\/sup>Repliceren: antwoorden<\/span> wat
tot ons Erlange15<\/a><\/sup>Erlangen: verwerven, verkrijgen<\/span> diende, nu ben ick gistere
avont weer bij den heer van Asperen gewee
weest om te hoore wat daer dien merge in
was gedaen also hij aengenoomen had
het inde vergaderin voorte brenge, het
welcke hij seijde gedaen te hebbe, maer
ock hoewel alde heere ons geneegen waer
het niet moogelijck was alsnoch Eenich
gelt te geefve, datter so veel koste aent lant
gedaen wierde dat al kontant gelt most sijn
dat niet moogelijck was langer op te

brenge, [seijde ock met de r p daer over gesproocke]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"7
De anatomische les, Rembrandt van Rijn, 1632. Collectie Mauritshuis Den Haag<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De terugkeer van Godard Adriaan?<\/h2>\n\n\n\n

Het zijn niet enkel de financi\u00ebn die stroef lopen, ook de terugkeer van Godard Adriaan blijft maar spaak lopen. Dit keer met een wel heel erg unieke reden: Godard Adriaan heeft helemaal niet verzocht om naar huis te komen! <\/p>\n\n\n\n

Tenminste, dat is wat de heer Van Asperen Margaretha probeert te vertellen. Wat een klinkklare onzin! Het is inmiddels al vier maanden geleden sinds Godard Adriaan een bericht aan Willem III stuurde met de vraag of hij terug mocht komen. Dat dat nog steeds niet gebeurd is, is wel heel raar aangezien van Asperen ook vertelt dat Godard Adriaans verblijf in het buitenland nogal duur aan het worden is en het niet zeker is of de Republiek het wel kan betalen. Het is toch ook van de zotte! Deze redenering gebruikten Margaretha en Godard Adriaan maanden eerder om de Staten-Generaal en Willem III ervan te overtuigen om Godard Adriaan terug te laten komen en toen moest hij nog op zijn post blijven.<\/p>\n\n\n\n

Duidelijk is hier iets fout aan het gaan in de bureaucratie, maar waar? En hoe is het op te lossen?<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[brenge,] seijde ock met de r p16<\/a><\/sup>Gaspar Fagel, raadspensionaris<\/span> daer over gesproocke
te hebbe die van gelijcke seijde dat ick noch Een
nige tijt paesijensie moste hebbe, of hij heer
van Asperen verder met de heer r p onsent
weege had gesproocke of niet is mij onbekent
maer seijde mij ick moet v17<\/a><\/sup>Hier spreekt Margaretha haar man aan met u in plaats van uhEd\u2026<\/span> inkonfidensie
segge dat ick vrees de heer van Ameronge
langer wt sal blijfve als wij hem sulle
konne betaelle, wij sijn verwondert dat
hij niet versoeckt thuijs te koome waer op
ick antwoorde uhEd het selfve al over
4 maende versocht hadt en<\/s> so aen sijn hooch
als aenden staet, dat ickt selfve wt uhEd
naem noch booven de briefve die uhEd daer
over had geschreefve aen sijn hoocheijt hadt
versocht en tot antwoort bekoome dat het
doen noch niet kost weesen, hem teegemoet
voerenderen<\/s> dat uhEd sonder gelt niet buij
=tens lants koste sijn, dat ick dewijlt weese
most noch wel Een korte tijt paesijensie soude
hebbe maer badt hij toch sorch wilde drage
mij die ordinansi mocht worde voldaen het
welcke mij belooft heeft, ick sal met laete
aen te houde en sien daer van voldaen te
worde maer hoet in toekoomende sal gaen
weet ick voorwaer niet, vrees sij difukulteij<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Een
Ontwerp voor het sluitsysteem aan de binnenkant van het deksel van een geldkist, anoniem, ca. 1680 \u2013 ca. 1740. Collectie Rijksmuseum<\/a>.
(Het kan ook de route kaart zijn die Margaretha moet volgen om geld uit betaald te krijgen voor het werk van haar man)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Krappe kas<\/h2>\n\n\n\n

Die krappe kas waardoor Godard Adriaan niet betaald kan worden, leidt ook bij de milities tot problemen. De pagadoors krijgen geen geld meer en dus worden de soldaten niet meer betaalt. Het lijkt wel of de Republiek failliet dreigt te gaan.<\/p>\n\n\n\n

Om dit tegen te gaan hebben de Staten van Holland besloten om de 100e penning en 200e penning weer te gaan innen. Meer vermogensbelastingen dus. Dit was in januari ook al gebeurd<\/a> en het bleek toen redelijk goed te werken. Hoe hoog de inkomsten deze keer zullen uitvallen is een beetje een raadsel want de waarde van goederen in Holland is ingestort sinds de oorlog begonnen is. Uit andere gewesten zal weinig tot niets gaan komen, deze zijn nog steeds bezet door de Fransen.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

sulle maecke ordinansi te passeere, ick kan segge dat
van ijder hoor der groote schaersheijt van gelt is, hoe
het noch met de betaeline vande meliesi salsgaen vreest 
men seer, de meeste pagadoors18<\/a><\/sup>Pagador: betaler<\/span> wildender weer wt
scheijde, men heere van hollant sijn vergadert en
beesich om weer den 100 ste penin in gift en den
200 pen19<\/a><\/sup>200ste penning: Vermogensbelasting<\/span> bij forme van kapijtaelle leeninge in te
willge hoe dat gaen sal weet ick niet de liede
trecke hier in hollant de meeste niet en dandere
heel weijnich van haer goet20<\/a><\/sup>Los van het feit dat de andere provincies niet meer betalen, omdat ze bezet zijn, zijn ook de inkomsten van de Hollandse goederen ingestort, waardoor belastingen instorten\u2026,<\/span> Een vreede diende ons
best tis uhEd niet te schrijfve hoet hier is, [uhEd]<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Interieursc\u00e8ne
Interieursc\u00e8ne met schrijvende man aan een lessenaar naast een openstaande geldkist, Abraham van Strij (I), 1763 \u2013 1826. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De grote mond van Welland<\/h2>\n\n\n\n

Margaretha’s brief eindigt met een klein nieuwtje over neef Welland: hij is de oorzaak van zijn eigen ongeluk. Zouden zijn avances bij Juffrouw van der Wijlle<\/a> mislukt zijn misschien? Wat hij precies gedaan of gezegd heeft schrijft Margaretha niet maar haar conclusie is niet mals. Als hij nu maar had geluisterd naar wat zij van de winter zei…<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[het selfve toch wel te overdencke ,] wat de heer
van wellant aengaet die is selfs vrij wat oorsaeck
van sijn ongeluck met sijn mont niet te konne snoere
dat ick hem deese winter genoech vermaent en ge
seijt heb uhEd sou niet geloofve hoemen sien moet
wat en waermen Eits seijt, ick wenste uhEd alles
wist maer kant so niet schrijfve, hiermeede
blijfve
uhEd getrouwe wijff
M Turnor<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

P.S. Victorie!<\/h2>\n\n\n\n

Begint Margaretha haar brief nog met een aarzelende mededeling, de ps begin ze met een opgelaten kreet van blijdschap! De genade Gods waar ze eerder om smeekte is gekomen en de Republiek heeft de Tweede Slag bij Schooneveld gewonnen! De precieze details zijn nog wat vaag omdat het nieuws zo vers is maar \u00e9\u00e9n ding is voor Margaretha zeker: deze grootste overwinning zal bijdragen aan de vrede waar iedereen al zo lang naar smacht.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

p s so aenstonts kome briefve van luijte Admi
tromp21<\/a><\/sup>Luitenant-Admiraal Cornelis Tromp<\/span> wt onse vloot hoe dat de selfve
weer slaechs sijn geweest gelijcke uhE
wt de kopije daer van hier neffens geaende
kan sien wij konne godt niet genoech
dancke voor sijne genade, maer is be
=droeft donse door gebreck vande kruijt het
welcke men voor de gemeente22<\/a><\/sup>Gemeente: Bij overdracht. Het geheel der personen die met elkander eene gemeenschap vormen, waarbij niet aan gemeenschappelijk bezit, maar aan gemeenschappelijke rechten en verplichtingen gedacht wordt.<\/span> versust
weer naer schoonevelt moste keere
so schijnt hebbe donse noch moet omse
noch Eens aen te legge, tis voorwaer
Een groote vicktvorije voort lant
nu heeft men hoop om t in korte
tot Een goeije en gewenste vreede
te geraecke het welcke ons dien
groote godt wil geefven inwiens
heijlige bescherminge uhEd beveelle<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Gravure
Tweede Victorieuse Zee-slag, door de Nederlanders tegen de Franse en Engelse Zee-machten bevochten, den 14 Iuny Ao. 1673, Anoniem, 1673. Collectie: British Museum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>