{"id":3884,"date":"2023-05-22T14:29:07","date_gmt":"2023-05-22T12:29:07","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=3884"},"modified":"2024-07-08T21:40:02","modified_gmt":"2024-07-08T19:40:02","slug":"pyromanen-soldaten-en-een-baby","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/pyromanen-soldaten-en-een-baby\/","title":{"rendered":"Pyromanen, soldaten en een baby"},"content":{"rendered":"\n

Margaretha zit er duidelijk doorheen. Niet zo vreemd: de gemiste promotie van Van Ginkel ligt haar zwaar op de maag en weer is er een kasteel aan de Franse fakkels ten prooi gevallen. Bovendien zijn er nieuwe vijandelijke troepen in aantocht, terwijl naar het veiligere Amsterdam gaan voor de kraam al geen optie meer is. Want hoewel de vreugde in deze brief ver te zoeken is, is er heugelijk familienieuws… <\/p>\n\n\n

\n
\"Schets
Fragment uit Twee studies van een vrouw met kind, Rembrandt van Rijn (manier van), na ca. 1650. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Godard Adriaan werft door<\/h2>\n\n\n\n

Maar daar begint ze niet mee, ze heeft n\u00f3g een teleurstelling te verwerken. Margaretha had verwacht dat haar man nu wel klaar zou zijn met de troepenwervingen, maar uit zijn laatste brief begrijpt ze dat dat niet het geval is. De heer van Renswoude is verbaasd (en Margaretha zelf vast ook) dat van Amerongen niet vaker om terugkeer verzoekt. Daarnaast weet Renswoude te melden dat Godard Adriaan zelfs een nieuwe opdracht heeft gekregen om naar Gottorp (Sleeswijk-Holstein) te gaan, om de werving daar verder te ondersteunen. <\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[is,] ick had gehoopt uhEd daer nu al haest meede sout
te recht geraeckt1<\/a><\/sup>terecht geraakt: in orde, klaar<\/span> sijn, so ick hier verstae heeft sijn
hoocheijt ordere gestelt dat uhEd de geldere2<\/a><\/sup>het geld<\/span> daer
toe sulle werde versorcht, vandaech seijt de heer
van rhijnswou mij dat hij verlanckt en wenste uhE
hier waert en verwondert te sijn dat de selfve daer
niet meer om schrijft, ock dat uhEd weer Een nieu
=we komissie gekreechge heeft om naer d<\/s> godtdorp3<\/a><\/sup>Gottorp (Sleeswijk-Holstein)<\/span> te
gaen om aldaer de werfvin te helpe fasieliteere4<\/a><\/sup>faciliteren<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

En nu is het uit!<\/h2>\n\n\n\n

Zo gaat het niet langer: wel nieuwe opdrachten geven, maar geen geld. Margaretha zal de heren van de gecommitteerde raden morgen eens flink op dit onbeschaamde uitgangspunt aanspreken. Zij m\u00f3eten nu zorgen dat die tienduizend gulden worden betaald.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

weer nieuwe komisie5<\/a><\/sup>commissie: opdracht<\/span> te sende en geen gelt te geefe
kan niet gaen, ick sal nu op dit preesopoost6<\/a><\/sup>(?) wrsch. van presumptie: aanname, vooronderstelling, maar ook arrogantie<\/span> merge
Eenige heere vande gekomiteerde rade gaen
spreecke en versoecke dat sij ordere wille stelle
dat mij die ordinansi van tienduijsent gul
betaelt worde sal sien wat ick krijgen kan,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Goed werk wordt niet beloond<\/h2>\n\n\n
\n
\"Kleine
Fragment(-je) uit Beleg van Brussel, (rechterhelft), 1697, Jacobus Harrewijn, 1697. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Maar geld is schaars, ook de betaling aan van Ginkels regiment hapert weer. Margaretha windt zich steeds verder op: dat haar zoon gepasseerd is voor promotie zit haar hoog. Van Ginkels compagnie kan zich meten met welke andere binnen het Staatse leger dan ook, maar ondertussen worden anderen die minder goed zijn voorgetrokken. Goed of slecht presteren: het maakt blijkbaar niet uit.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

het gelt is seer qualijck te bekoomen t begint al
weer met de betaelline vande heer van ginckels
kompangi en reesgement te hapere, sijn reesge=
ment en insonderheijt sijn kompangi is so goet
alser Een in staten dienst is, daer andere die
voor hem gepreefereert worde op veel naer niet
tegens op en konne, dant schijnt of men hier wel of
qualijck doet dat Even veel is, [ons scheepsvloot]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Slechts zes Zeeuwse schepen<\/h2>\n\n\n\n

De vloot ligt nog steeds bij Schoneveld te wachten op de Amsterdamse schepen die eerst waren blijven steken bij Pampus en nu onder Texel liggen, \u00e9n op de Zeeuwse schepen, waarvan er nog maar zes gereed zijn. De Zeeuwen krijgen van Margaretha een veeg uit de pan: het is een schandaal hoe slecht ze leveren. Ze interesseren zich alleen maar voor hun eigen kaapvaart.<\/p>\n\n\n\n

\"Ons<\/figure>\n\n\n\n
\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[qualijck doet dat Evenveel is,] ons scheepsvloot<\/p>\n\n\n\n

leijt noch op schoonevelt wacht de rest van onse scheepe
die overt pamphes7<\/a><\/sup>Pampus<\/span> niet koste maer nu int tessel
gereet om wt te loope lege in alsmeede de seuwse8<\/a><\/sup>Zeeuwse<\/span>
scheepen daer der noch maer ses van wt sijn
de seuwe9<\/a><\/sup>Zeeuwen<\/span> maeckent so slecht in alles dat
schande is, sorchge alleen voor haer kaperije,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Schepen
Schepen onder de kust voor anker, Willem van de Velde (II), ca. 1660. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nieuwersluis houdt stand<\/h2>\n\n\n\n

De nieuwe versterking van Nieuwersluis door het Staatse leger blijkt een blijvertje. De Hertog van Luxemburg is weliswaar met een paar honderd man uit Utrecht komen kijken, maar heeft zich teruggetrokken onder achterlating van wat manschappen op Gunterstein.<\/p>\n\n\n

\n
\"Tekening
De schans Nieuwersluis in 1673, Louis Philip Serrurier, ca. 1730, naar een prent in: ’t Ontroerde Nederlandt , deel 2, uitgegeven in 1676. Collectie Het Utrechts Archief<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

de post die onse aende nieuwersluijs hebbe gevat en
nu al in defensi is, heeft den vijant binnen wtrech
seer geanlarmeert10<\/a><\/sup>gealarmeerd,<\/span> den hartooch van lutsenbur11<\/a><\/sup>Fran\u00e7ois Henri de Montmorency Bouteville, Hertog van Luxemburg<\/span>
die te breuckelen in Persoon is geweest heeft
hem vandaer met sijn volck gereetiereert12<\/a><\/sup>retireren: terugtrekken<\/span> en
Eenich volck opt huijs te grundesteijn13<\/a><\/sup>Gunterstein<\/span> geleijt<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Franse pyromanen<\/h2>\n\n\n\n

Volgend op deze terugtrekking hebben de Fransen Breukelen bijna helemaal afgebrand. Wat ze in haar vorige brief al uit geruchten had gehoord blijkt waar: Ook Huis ter Aa ging in vlammen op, ondanks de brandschatting van 1500 gulden die de heer van der Aa had betaald! Kasteel, brouwerij, de bijgebouwen: alles in de fik. “Zij moeten groot vermaak in het branden nemen”, blijkbaar beleven ze aan brandstichting veel lol, merkt Margaretha bitter op. <\/p>\n\n\n

\n
\"Ingekleurde
Gezicht uit het noordoosten op de ru\u00efne van het kasteel Aastein, ook wel Huis ter Aa genoemd, bij Ter Aa, Tekeningetje van Dirc Engel uit ca.1690. Collectie Het Utrechts Archief<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

so men seijt hebbense breuckelen meest afgebrant
gelijcke sij ock het huijs te de a14<\/a><\/sup>te der Aa: in Ter Aa<\/span> hebbe gedaen
niet teegenstaende dat de heer van der A15<\/a><\/sup>Frederik van Renesse van Moermont<\/span> die
teegenwoordich hier is, 1500f tot afkoop of be
vrijdine van dien heeft betaelt en Een savegarde
vanden hartooch van lutsenburch16<\/a><\/sup>Fran\u00e7ois Henri de Montmorency Bouteville, Hertog van Luxemburg<\/span> daer op of
voor hadt, heeft den voornoemde hartooch selff
600 man gesonde Ent huijs met brouhuijs en al
watter omtrent stont laeten af brande,
sij moeten groot vermaeck int brande neemen<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

8000 Fransen onderweg naar Utrecht<\/h2>\n\n\n\n

Ondertussen ligt de hoogste Franse legeraanvoerder in Utrecht ziek te bed, maar dat maakt het gevaar niet minder. Er schijnen nog 8000 verse soldaten in aantocht te zijn. De Heer wil ons voor een inval bewaren…<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

de prins van kondee17<\/a><\/sup>Louis II van Bourbon, prins van Cond\u00e9<\/span> seijtme dat te wtrrecht
aent fleerensijn18<\/a><\/sup>Flerecijn: jicht, rheumatiek<\/span> leijt, en dat se daer noch
8000 man hebbe ontbooden men gelooft vast
dat sij teen of tander op ons sulle atenteere19<\/a><\/sup>Attenteren: ondernemen<\/span> ,
de heer wil ons voor Eenich inval bewaeren<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Genadige verlossing: Salom\u00e9 Jacoba<\/h2>\n\n\n\n

Een Franse inval komt nu slechter uit dan ooit want…. Philippota is van een dochtertje bevallen. En dat met maar twee uur baren. Als het aan Margaretha had gelegen zaten ze nu in Amsterdam, maar ‘naar ouder gewoonte’ heeft het niet zo mogen zijn. Philippota heeft net als de vorige keer het vertrek steeds opgehouden. Moge de Heer Almachtig die haar een genadige verlossing en een “rechtschapen vrucht” heeft geschonken, hen ook een rustige kraamtijd geven. Margaretha maakt zich zoveel zorgen over haar schoondochter en de kinderen dat ze het bijna niet kan verwoorden. Ze sluit af met de wens dat de Heer hen wil geven wat zalig is, en Godard Adriaan wil beschermen. Na het zetten van haar handtekening moet ze haast wel in tranen zijn uitgebarsten.<\/p>\n\n\n

\n
\"Een
Replica van een baarstoel naar een ontwerp van Cornelis Solingen uit 1684. Collectie Museum Boerhaave<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

se komen mij segge dat de vrou van ginckel niet wel
is, die nu naer twee Euren sittens20<\/a><\/sup>Zittens wordt in het woordenboek samen vermeld met zitster. Dat is dan een vrouw die een zittend leven leidt (door zittend werk) en het betekent daarmee ook een vrouw die vlijtig zit te werken<\/em>. Waarschijnlijk heeft de bevalling dus twee uur geduurd<\/span> van Een dochter
geleegen21<\/a><\/sup>Geliggen: Blijven liggen in het kraambed, daarvan afgeleid \u201cbevallen\u201d<\/span> is22<\/a><\/sup>Ursula Philippota is bevallen van dochter Salom\u00e9 Jacoba<\/span> , ick had gewenst mij te Amsterdam
met haer geweest waere maer t heeft naer ouder
gewoonte met haer niet moogen weesen wil<\/s> sij
wilde niet voort lest vandees oft Eerst vande toe
koomende weeck niet van hier, de heer almach
=tich die haer so genadige verlosine en Een recht
schape vrucht heeft gegeegve wil ons verleene
dat sij haer kraem in rust mach wt houde
maer ick ben so met haer en al die kleijne kinder
bekomert meer als ick kan segge, de heer wil
ons verleene wat salich is in wiens heijlige protex
=sie uhEd beveelle, blijfve<\/p>\n<\/blockquote>\n