{"id":3834,"date":"2023-05-19T10:58:22","date_gmt":"2023-05-19T08:58:22","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=3834"},"modified":"2024-07-04T14:30:54","modified_gmt":"2024-07-04T12:30:54","slug":"zware-en-bekommerde-tijden","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/zware-en-bekommerde-tijden\/","title":{"rendered":"Zware en bekommerde tijden"},"content":{"rendered":"\n

Het geld waar Margaretha in haar twee vorige brieven over heeft geschreven, ligt bij huisbankier Adriaan Temminck in Amsterdam. Margaretha denkt dat het geld voor de wervingen<\/a> door Willem III eveneens aan Temminck is overhandigd, maar ze weet het niet zeker. Erg blij is ze trouwens niet met die Prins van Oranje…<\/p>\n\n\n\n

Geen nieuwe Tocht naar Chatham<\/h2>\n\n\n\n

De Staatse vloot ligt ergens in de contreien van Schoneveld. Het plan<\/a> was om de Engelsen, net als in 1667<\/a>, te verrassen. Maar de Engelse schepen hadden de zeilen al gehesen; het plan viel in het water. We zullen zien of de Staatse vloot de vereniging van de Engelse en Franse vloot nog kan beletten.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[hebbe die dat ambacht daer doet,] onse scheeps vloot
leijt ontrent of opt schoone velt, quaeme wat te laet
omt deseijn1<\/a><\/sup>Dessein: plan<\/span> te voltrecken de Engelse scheepe laechge
al seijl ree, nu sulle d onse sien ofse de konsijonsi2<\/a><\/sup>Conjunctie: vereniging<\/span>
van de franse met dEngelse konne beletten<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Gravure
Twee grote oorlogsschepen, Reinier Nooms Zeeman, 1650-1667. Collectie National Gallery Prague<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Mopperen op Mompeljan<\/h2>\n\n\n\n

Wat Margaretha echt niet begrijpt, is dat Willem III het vacante commissaris-generaalschap aan Armand de Caumant, markies de Montpouillan, heeft gegeven. Godard van Ginkel is er ook zeer verbouwereerd over, maar daar hoeft Margaretha niet over uit te wijden \u2013 Godard Adriaan zal dit vast wel uit de brieven van zijn zoon kunnen opmaken. Als het niet zulke zware en bekommerde tijden waren, dan had Van Ginkel \u2013 uiteraard met toestemming van zijn vader \u2013 het leger adieu gezegd. Het is niet eerlijk, vindt Margaretha. Van Ginkel heeft de post al die tijd als waarnemer bekleed, en nu gaat een ander er mee vandoor! Het gaat Margaretha niet eens om het ambt of het geld dat met het commisaris-generaalschap gepaard gaat, maar om de aantasting van de eer. Een ingezetene van het land, die goed en bloed inzet, wordt gepasseerd voor een buitenlander. Zijn dit nu de vruchten van de mooie woorden en beloften van de Prins aan Godard Adriaan?<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

dat sijn hoocheijt het vakante komijsarisgenerael
=schap aen mompelijan3<\/a><\/sup>Armand de Caumont, marquis de Montpouillan<\/span> die gisteren sijn Eet heeft
gedaen heeft gegeefve sal uhEd wt het schrijfve
vande heer van ginckel sien die daer vrij over ver=
=set is en niet weet wat hij doen sal, waerende tijde
niet so swaer en bekomert om de leefven alse sijn
hij sou met uhEd premisie quiteere maer wat sal
hij nu doen men heeft hem die plaets al den tijt
laeten bediene sijn hoocheijt heeft selfs teegens ver
scheijde geseijt dat hij sijn post wel heeft waergenoo
=men en nu gaet men en Een ander booven sijn hooft

tis voorwaer hart Een ingeseeten vant lant die goet
en bloet daer bij op set, ick kan niet segge hoeseer
mij dit speijt niet so seer om dit amt oft inkoome
van dien als om de smaet voorde werlt dit sijn
de vruchte vande schoone woorde en belofte die uhE
van tijt tot tijt sijn gedaen [doch paesijensi wij]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Schets
Bereden soldaten in hun kwartier, Pieter de Molijn, 1650 \u2013 1660. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De hand die alles bestiert<\/h2>\n\n\n\n

Margaretha vindt dat we niet moeten kijken naar de stok die ons tegenslag op tegenslag geeft, maar naar de hand die alles bestiert. En dan zegt ze iets heel interessants: was het niet beter geweest als we bij ’t onze waren gebleven? Oftewel, als ze thuis in Amerongen waren gebleven? Dan hadden ze het huis wellicht kunnen redden. Ach, het heeft vast allemaal een reden: we moeten hier volgens Margaretha de bestiering van de allerhoogste in zien.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[van tijt tot tijt sijn gedaen doch paesijensi] wij
moete niet sien op de stock die ons so slach op
slach geeft maer op die hant die alles bestiert
wie weet oft ons niet best waer geweest dat wij bijt
ons waere gebleefve hadent ons noch gekonserveer
en ons moogen behelpe so men best had gekost wie weet
hoet ons nu noch gaen sal doch wij moeten hier in
al meede sien op de bestierine der alderhoochste<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Gravure
God omringd door putti (detail), Nicolas Dorigny, naar Rafa\u00ebl, 1695. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Stank voor dank<\/h2>\n\n\n\n

Trouwens, nog even terug naar die benoeming van Mompeljan… Dat is dus allemaal bekokstoofd door een neef van Margaretha’s heer en liefste hartje<\/em>. Hij bemoeide zich met de benoeming op verzoek van Hedwig van Brederode, een zus van Amelia van Brederode. En Amelia Wilhelmina van Brederode was, je raadt het al, getrouwd met de markies van Montpouillan! Nog een saillant detail, die neef van Godard Adriaan, waarschijnlijk Frederik van Reede, een zoon van nestor Johan van Reede van Renswoude, bewoog een jaar geleden nog hemel en aarde om een wit voetje te halen bij de De Witten. En nu loopt hij te slijmen bij de Prins! Hij waait met alle winden mee, of zoals onze briefschrijfster het verwoord, hij ‘hangt zijn huik naar de wind’. Vorig jaar was Margaretha nog door vorst, sneeuw en hagel van Amerongen naar Utrecht gereisd om hem en zijn neef Van Rossem te helpen met hun sollicitatie<\/a>! En nu? Krijgt ze alleen maar stank voor dank.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

onse kosijn die uhEd naeme draecht4<\/a><\/sup>Vermoedelijk Frederik van Reede. Dit is in ieder geval de meest waarschijnlijke kandidaat<\/span> heeft dit schoo
=ne werck opt versoeck van hetwich van breederoode
almeede helpe fasiliteere, maer ick sal ock daer
kan ent Eenichsins te pas komt niet verswijgen
wat Een vrint hij is geweest weijnich meer als Een
ijaer geleede doen hij noch heemel en aerde be=
weechde om onse vriende inde partij vande witte5<\/a><\/sup>Aanhangers van Johan en Cornelis de Witt, Staatsen<\/span> te
trecken, en nu hanckt hij so de huijck naer de wint6<\/a><\/sup>De huik naar de wind hangen: ‘zijn overtuiging wisselen met de omstandigheden’. Een huik is een mantel zonder mouwen. Betekent hetzelfde als ‘met alle winden mee waaien’<\/span>
en ist beste kint, hoe liep hij mij de voorleeden
winter Een ijaer ten ooren en deed mij door vorst
sneeuw en hagel van Ameronge naer wttrecht
reijse niet Eens maer vrij meer om niet alleen
hem maer sijn neef van rossom7<\/a><\/sup>Waarschijnlijk Adriaan van Rossem<\/span> in haer solisi
=tasie te helpen, dit is nu de loon daer van
[nu mijn lieste hartge neemt het mij niet qualij]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Een
Vrouw in een huik (detail), Gesina ter Borch, ca. 1652. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Het is immers het een op het ander<\/h2>\n\n\n\n

Op een gegeven moment dringt het tot Margaretha door dat ze wel erg veel aan het klagen is. Ze verontschuldigt zich en vraagt Godard Adriaan het haar niet kwalijk te nemen. Maar ze heeft het zo zwaar, en er is haast geen levende ziel waar ze vrijuit tegen durft te spreken. Het is een en al ellende. Eerst dat gedonderd met de compagnie, en nu weer dit… Oh, kon ze haar man maar weer eens onder twee ogen spreken. E\u00e9n ding weet ze zeker: wie op God vertrouwt, zal niet verloren gaan.<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

nu mijn lieste hartge neemt het mij niet qualij<\/p>\n\n\n\n

de moet is mij so vol dat ick haest meen te bersten
en heb imers geen leevende siel daer ick vrij
teegens derf spreecken, tis imers teen opt ander
Eerst met de kompangi en nu weer dit, och mocht
ick uhEd Eens spreecken, nu dat kan niet sijn
paesijensi, naer deese tijt Een beeter die op godt
vertrout sal Evewel niet verlooren gaen[, ick wil]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Nieuwersluis en Nyenrode<\/h2>\n\n\n\n

De Fransen hebben geprobeerd om enige huizen in de omgeving van de pas door de Staatsen heroverde post<\/a> te Nieuwersluis<\/a> in te nemen, maar ze zijn door de Staatse troepen verdreven. Er zijn ook een paar Fransen gesneuveld. Margaretha heeft gehoord dat kasteel Nyenrode of het huis Ter Aa is afgebrand, maar dat gerucht is nog niet bevestigd. Wel schrijft ze dat de gravin van Waldeck, Elisabeth Charlotte van Nassau-Siegen, bij haar is geweest en heeft verteld dat ze via via heeft gehoord dat huis Ter Aa is afgefikt. De gravin heeft dit in een brief van haar man, de graaf van Waldeck, gelezen. De graaf heeft het op zijn beurt weer van de Johan van Stockheim, die het commando voert over Nieuwersluis. Vreemd, want zover Margaretha weet hebben de eigenaren van Ter Aa wel betaald om het huis te bewaren.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

de post aende nieuwersluijs wort bij d onse noch
ingehoude8<\/a><\/sup>Nieuwersluis is op 13 mei 1673 ingenomen door de Staatse troepen<\/span> den vijant heeft getracht daeron=
trent Eenige huijse inte neeme maer sijn van
donse daer wt gedreefve met verlies van Eenig
volck, nu seijt me datseet huijs te nieuwenroij9<\/a><\/sup>Nyenrode<\/span>
oft huijs te dr A10<\/a><\/sup>Ter Aa<\/span> soude afgebrant hebbe
doch hier is geen seeckerheijt van, so gaet de
graefvin van waldeck11<\/a><\/sup>Elisabeth Charlotte van Nassau-Siegen, gravin van Waldeck<\/span> van mij seijt de graef
van waldeck12<\/a><\/sup>Georg Frederik van Wakdeck-Eisenberg<\/span> briefve gehadt heef van stockom13<\/a><\/sup>Johan van Stockheim<\/span>
die aen nieuwer sluijs komandeert dewelcke
schrijft dat huijs ter d A afgebrant is vande
vijant, sij hebbe so ick meen almee tot afkoop
van brande en schade betaelt[, de sweetse]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Gravure
Ru\u00efne van Nyenrode, Isaac Sorious, 1672 \u2013 1676. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ongehoorde dingen<\/h2>\n\n\n\n

De Zweedse ambassadeurs die op weg zijn naar Aken voor de vredesbesprekingen, zijn bij de Bessemer hei tegengehouden door een partij Fransen. De Fransen wilden niet hebben dat de ambassadeurs door Maastricht trokken, waardoor de ambassadeurs nu een omweg moeten maken. Margaretha vindt het ongehoord, en eindigt vervolgens haar brief met de gebruikelijke afscheidsgroet.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[van brande en schade betaelt,] de sweetse
Ambassadeurs die naer Acke sijn koomende
op de bessemer heij14<\/a><\/sup>Bessemer ligt tussen Genk, Maasmechelen en Lanaken, tegen Nationaal Park de Hoge Kempen aan<\/span> hebbe Een partij franse
daer gevonde die niet wilde lijde dat sij door
Maestricht soude passeere hebbense Een
ander wech om doen gaen, ongehoorde dinge
nu moet ick blijfve<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge
uhEd getrouwe wijff
M Turnor<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n


<\/p>\n