{"id":3763,"date":"2023-05-15T15:18:45","date_gmt":"2023-05-15T13:18:45","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=3763"},"modified":"2026-01-28T13:02:38","modified_gmt":"2026-01-28T11:02:38","slug":"de-vijand-slaapt-niet-en-is-vol-praktijken","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/de-vijand-slaapt-niet-en-is-vol-praktijken\/","title":{"rendered":"De vijand slaapt niet en is vol praktijken"},"content":{"rendered":"\n

Godard Adriaan heeft dringend om geld gevraagd voor de werving van het nieuwe regiment in Duitsland. Maar zoals bekend zijn er geen contanten te krijgen. Margaretha legt haar man uit dat de soldaten thuis ook al nauwelijks betaald krijgen. <\/p>\n\n\n\n

Soldaten onbetaald<\/h2>\n\n\n\n

Korporaalsvrouwen moeten bedelen om brood. Het schijnt dat sommige officieren het geld dat voor de soldaten bedoeld is, in hun eigen zak steken. Van Ginkels compagnie wordt gelukkig redelijk betaald, maar zijn salarisverhoging krijgt hij nog niet. Terwijl we het hier wel over een vitaal beroep hebben!<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

ick derf niet segge hoe de ruijters en arme soldate
Een deel van wan betaeline1<\/a><\/sup>wanbetaling<\/span> klaechge ija korperaels
vrouwe gaen bidde om Een stuck broot, en konne
niet subsijsteere, ick geloofve het ock veel aende
offijsiers schort diet gelt in haer beurs steecke ende
arme soldate onbetaelt laeten, de kompangi vande
heer van ginckel wort nu reedelijck wel betaelt
maer van sijn hoochge tracktement krijcht hij
noch niet, [sijn hoocheijt is gistere weer hier gekoo]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Een
Bedelende soldatenvrouw, Daniel Nikolaus Chodowiecki, 1764. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Willem waakt<\/h2>\n\n\n\n

De veiligheidssituatie blijft precair, met de verse Franse troepen onder leiding van Cond\u00e9 in het land. Willem III heeft de posten bij Muiden en de Hinderdam ge\u00efnspecteerd. De zogenaamde aanval op de Hinderdam was inderdaad vals alarm, er zijn alleen wat paarden en koeien gestolen. Zijne hoogheid is waakzaam genoeg. Margaretha lijkt echt vertrouwen in hem te hebben. Alle legerposten zijn nu op orde, en menselijker wijs kan er niets misgaan. Maar ja, ze hebben afgelopen jaar wel meer meegemaakt, niets is zeker. Want ook de vijand slaapt niet en ‘is vol praktijken’ (streken).<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

sijn hoocheijt viegeleert2<\/a><\/sup>Vigileren: waken<\/span> genoech bij sijn versuijm hebbe
wij geen ongelucke te verwachten al de poste sijn wel
versorcht, naer menschelijcker wijse ist onmoogelijc
datser door konne breecke, dan wij hebbe so veel in
Een ijaer herwaerts beleeft en gesien datter niet
van te verseeckeren is, de vijant slaept niet is
vol pracktijcke, [sijn hoocheijt sendt drije reesgemente]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Een
Gezicht op Schoonhoven, Johannes Leupenius, 1653 \u2013 1693. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De prins heeft ook drie regimenten naar Friesland gestuurd. Zelf blijven hij en de graaf van Waldeck met een “vliegend” (flexibel) leger in de buurt van Alphen en Schoonhoven. Zodat ze bij een eventuele aanval snel ter plaatse zijn. Een mooi succes: Nieuwersluis<\/a> is weer in eigen handen gekomen. God geve dat het zo blijft!<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

men seijt sijn hoocheijt met de graef van waldeck
met Een vliegent leeger ontrent schoonhoofve
en Alfhen sulle blijfve om ofse Eenige van
onse post mochte atackeere daer terstont
bij te sijn donse3<\/a><\/sup>De onzen: ons leger<\/span> hebbe aende nieuwe sluijs nu
weer post gevat godt geefve sijt mooge behou
=de, [wij sijn noch gereesolveert int begin vande toe]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Oorlogsvloot<\/h2>\n\n\n\n

Inmiddels is de uitgevaren oorlogsvloot gesignaleerd ter hoogte van Oostende, zeilend richting de Theems. Gaan de plannen slagen?<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[voor swaerder wil bewaeren], onse scheepsvloot
is voorleedene vrijdach smergens ontrent 4 Euren
op de hoochte van oostende gesien en seijlde naer de
teems4<\/a><\/sup>Thames<\/span> van waer alle daege men verwacht te
hooren wat suckses van het deseijn5<\/a><\/sup>Dessein: plan<\/span> is, [dus verde int]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Plattegrond
Plattegrond van Oostende met stadsgezicht, Matthaeus Seutter (III), 1708 \u2013 1757 Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Inwendige mens<\/h2>\n\n\n\n

Margaretha vergeet als altijd de inwendige mens niet in haar brief. In de eerste plaats het inwendige mensje dat er bij haar schoondochter uit moet: volgende week zullen ze toch echt naar Amsterdam gaan om daar veilig te kunnen bevallen. En in de tweede plaats haar eigen inwendige mens die erg blij is met het vat wijn dat Godard Adriaan heeft gestuurd. Ze hebben het inmiddels aangebroken en de inhoud is heerlijk. Wijn is nu erg duur, en boter ook: 8 stuivers per pond.<\/p>\n\n\n\n

\"Bireffragment<\/figure>\n\n\n\n
\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[=de] wij sijn noch gereesolveert int begin vande toe
koomende weeck met de vrouw van ginckel en haer
kindere naer Amsterdam te gaen om haer
kraem met godts hulpe daer wt te houde
de heere wille Een goede verlossine en gesonde
vrucht verleene, wij hebbe de wijn die uhEd mij
heeft beliefve te sende ontsteecke is heel goet
bedancke deselfve noch seer voorde goede sorchge<\/p>\n\n\n\n


die hij voor ons draecht, booter en wijn is hier seer
dier het pont booter kost hier noch al 8 en 9
stuijvers, [het ongeluck heeft den heer van ginckel]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Bouwmeester als boodschappenjongen<\/h2>\n\n\n\n

De Parmezaanse kaas<\/a> (verblijfplaats nog steeds onbekend) zit Margaretha hoog. Zo hoog zelfs, dat ze de keurvorstelijke bouwmeester, Michiel Mattheus Smits<\/a>, inschakelt. Terwijl ze zit te schrijven staat hij op de stoep met een brief van Godard Adriaan. Hij heeft weinig tijd, want hij is op doorreis naar zijn familie in Breda. Hij belooft daar naar de kaas te informeren en op de terugreis wat langer te blijven.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[hooren wat suckses van ht deseijn is] dus verde int
schrijfve kom den boumeester vande heere keurvorst
van brandenburch6<\/a><\/sup>Michiel Mattheus Smits was afkomstig uit Breda en heeft veel bouwprojecten in Brandenburg op zijn naam staan. In 1676 zou hij namens de Keurvorst het hout leveren voor de herbouw van Kasteel Amerongen<\/span> die mij uhEd aengenaeme7<\/a><\/sup>aangename<\/span> brief behandi8<\/a><\/sup>behandigt:overhandigt<\/span>
hij is so haestich dat hij niet wilde sitten maer so voort
naer breeda vertrecken, sal daer naer de perme
saense kaes verneemen, als hij weer komt heeft
belooft weer aente sulle koome sal hem dan so wij
noch hier sijn versoecke Een maetijt met ons te Eete
en so veel onthael doen als wij konnen,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Portret
Michael Matthias Smidts (1626 \u2013 1692) door Jacques Vaillant, 1685.Collectie: Stadtmuseum Berlin \u00a9 Repro: Michael Setzpfandt Berlin<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Twee oude heren en nog meer kaas<\/h2>\n\n\n\n

Met oom Dirk Adolf van Reede<\/a> in Wijk bij Duurstede gaat het voor zijn doen goed, voor zover Margaretha weet, maar ze heeft eigenlijk al een poosje niet van hem gehoord. Blijkbaar heeft Godard Adriaan naar hem gevraagd. Deze oom is een broer van zijn vader en loopt al een eind in de zeventig. Een opmerkelijk familielid, want als twintiger is hij bij de Jezu\u00efeten gegaan en ondertussen bedient hij al zo’n veertig jaar redelijk ongestoord als priester de katholieken in Wijk. Zijn gezondheid begint wat achteruit gegaan. Uiteindelijk zou hij in 1674 overlijden. <\/p>\n\n\n

\n
\"Een
Dirk Adolf van Reede op zijn doodsbed 12 december 1674 op de leeftijd van 74 jaar. Collectie Parochie H. Suitbertus, Culemborg<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Van een andere oude heer die net ziek is geweest, Johan Temminck in Hamburg, vindt Margaretha zeker dat hij aan moet sterken, want ze stuurt hem…kaas. Geen Parmezaanse, maar ‘s-Gravenzandse kaas dit keer.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[vant lant vereijst] onse oom van reede9<\/a><\/sup>Dirk Adolf van Reede<\/span> weet ick niet
beeter of is naer sijnen doen reedelijck wel is noch
tot wijck10<\/a><\/sup>Wijk bij Duurstede,<\/span> dan heb nu in Eenige tijt herwaerts niet van
sijn hEd gehoort, ick sal met deerste geleegentheijt
Een paer goede schraefvesantse11<\/a><\/sup>‘s-Gravezandse<\/span> kazen voor den goede
oude heere teminck sende wenste te weete wat
hem aengenaem mochte sijn, sal nu blijfve<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge<\/p>\n\n\n\n

uhEd getrouwe wijff
MTurnor<\/p>\n<\/blockquote>\n