{"id":1774,"date":"2022-10-06T11:49:59","date_gmt":"2022-10-06T09:49:59","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=1774"},"modified":"2024-12-24T15:30:58","modified_gmt":"2024-12-24T13:30:58","slug":"wanorde-en-haagse-roddels","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/wanorde-en-haagse-roddels\/","title":{"rendered":"Wanorde en Haagse roddels"},"content":{"rendered":"\n

Margaretha heeft de brieven van Godard Adriaan van 23 en 24 september ontvangen. In Amsterdam was het 10 \u00e0 11 dagen droog geweest, maar de wegen waarop het leger van de keurvorst marcheerde moesten wel erg slecht zijn. Het heeft immers wekenlang geregend<\/a>. Ze voelt mee met haar man en het hele leger. De zware mars zou Godard Adriaan wel eens op kunnen breken, vreest Margaretha. Toch verlangt ze ontzettend naar de komst van de bondgenoten. In de Republiek gaat het namelijk niet zo best…<\/p>\n\n\n

\n
\"Boven
Storm, Willem Bernardus IJzerdraat, 1850 – 1907. Collectie Rijksmuseum<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Waar blijft het leger van de keurvorst?<\/h2>\n\n\n\n

Het leger van de keurvorst moet zich, volgens de berekeningen van Margaretha, nu niet ver meer van de stad M\u00fcnster of de Rijnoever begeven. Met zo’n immense legermacht, op zulke slechte wegen… Dan is drie \u00e0 vier mijl best veel. In de Republiek verlangt iedereen zeer naar de komst van de Brandenburgse troepen. Zonder hulptroepen geen verlossing, alleen het vooruitzicht van een ellendige en miserabele winter. Wat moet Margaretha doen als er niet snel verlossing van het Franse juk komt? Ze koestert weinig hoop dat de stad Utrecht en de gelijknamige provincie, zelfs de kleinste steden, v\u00f3\u00f3r het invallen van de winter bevrijd zullen worden.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

ick beklaech uhEd en het heelle leeger int 
binenste van mijn hart vreese het uhEd ock 
noch wel sal opbreecken sulcke tochte en reijse
te doen, nu moet den heere keurvorst met
het leeger naer mijn gissine en reeckenin so 
het daer op aengeleijt is, niet verde vande stat 
munster of den rhijnkant1<\/a><\/sup>Waarschijnlijk de rijnoever<\/span> weesen, tis 
noch wel veel in sulcken weer en weegen noch 
drij a vier mijlen daechs net so swaere leeger <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

te marscheere, och hoe verlanckt men hier te lande
naer deselfve volckeren, sonder dewelck wij
geen de minste verlosinge te verwachten
hebbe of konne sien, het sal wel Een Elendi
ge en mieserable winter sijn voor veelle
ijae voor ons alle, [ick weet noch niet hoe ickt met]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

‘Een deseijn’<\/h2>\n\n\n\n

Het Staatse leger bestaat tegenwoordig uit zeer goede militairen, heeft Margaretha vernomen. Maar ze hebben nog helemaal niets nuttigs gedaan. Ja, er was een poging gedaan om Naarden te veroveren, maar de poging was op niets uitgelopen<\/a>. Margaretha voegt een belangrijk detail toe dat niet in haar eerdere brief over de aanslag op Naarden stond: het was allemaal de schuld van Antoine Charles IV de Gramont, graaf van Louvigny<\/a>. De prins van Oranje had het plan willen doorzetten, en had volgens velen de stad kunnen veroveren, maar Louvigny raadde het af. De onderneming was t\u00e9 gewaagd. Er stond simpelweg te veel op het spel voor de jonge prins. Maar de Fransen zijn ook niet gek… Ze weten dat de prins het hier niet bij gaat laten. De hertog van Luxembourg heeft het garnizoen in Naarden versterkt met verse manschappen, voedsel en geschut.<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\n

weer niet voort en koste, waer om den
heere louvengie niet goetvont met het de
=seijn voorte te gaen sijn hoocheijt wildender
Evenwel op aen, da<\/s> en soude so de meeste
opijnie sijn de stat verovert hebbe, maer<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

loeuvengi raedent af segende dat het te veel voor 
sijn hoocheijtdie Een jonck heer is en sijn Eerste
Exsploot soude sijn te veel gewaecht sou weese<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Nog steeds geen orde<\/h2>\n\n\n\n

De poging van Willem Adriaan II van Horne – de graaf van Hoorn<\/a> – om Montfoort aan te vallen was door de Franse troepen afgeslagen. Het bleek dat de graaf van Hoorn geen kruit had. Dat was hem, zei hij, wel beloofd… Margaretha vat het kort samen: er ontbreekt nog altijd het een of het ander. Veel is er niet veranderd sinds haar brief van een week geleden<\/a>. Het lijkt er dan ook op dat de dood van de gebroeders De Witt nog niet veel soelaas heeft geboden. Zelfs na de dood van Johan en Cornelis de Witt wordt er nog zeer kwalijk over de broers gesproken! En dan de prins… Hij heeft zulke slechte raadgevers. Er zijn er maar weinig die het behoud van het land op de eerste plaats zetten. Er gaan ook zeer wonderlijke praatjes rond. Margaretha durft ze niet aan de pen toe te vertrouwen, schrijft ze, dus we zullen helaas nooit weten wat ze precies heeft gehoord.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[en vijfverees in gebracht,] den graef van hoorn
heeft ock Een deseijn2<\/a><\/sup>Dessein: doel<\/span> gehadt op monfoort ijae
Een atacke daer op gedaen maer isser afge=
slage, in de welcke kapteijn lockoert3<\/a><\/sup>Onbekende kapitein<\/span> met Eeni
=ge weijnige soldaete sijn doot gebleefve, doen
donse daer voor quaeme bevont den graef van
hoorn dat hij geen kruijt en hadt hetwelcke so
hij seijt se hem belooft hadde te sende, insom
ma4<\/a><\/sup>In somma: kortom<\/span> daer ontbreeckt noch altijt het Een oft
ander het schijnt dat met het wechneeme vande
heeren de witte alde deesorderees5<\/a><\/sup>Desorder: ongeordendheid, ordeloosheid, wanorde<\/span> noch niet
wech sijn, het welcke wel bedroeft voor ons alle
is, men spreeckt hier te lande noch seer qualijck
van den heere bE6<\/a><\/sup>De adel spreekt Margaretha aan me hE (hoog edele) bijvoorbeeld shE is dan zijn hoog edele, of wel “hij”. Of als ze haar man aanspreekt gebruikt ze uhEd, u hoog edele, of wel “u”. Hier gebruikt Margaretha bE, wat zou ze daarmee bedoelen? burgere edele? bestuursedele? Of iets heel anders?<\/span> wil hoope men hent ongelijck
doet, [ock van onsen buermans soon den heer]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Op
Verhuizing met een boot, Jan Luyken, 1711. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

‘In duijsent beraede’<\/h2>\n\n\n\n

De Fransen lijken Utrecht steeds steviger in hun greep te hebben en hebben Naarden versterkt. Ook gaat het gerucht dat Engelsen bij Den Briel willen landen. Margaretha twijfelt dan ook of ze er goed aan doet om al haar spullen naar Den Haag te verhuizen, richting de kust waar mogelijk de Engelsen landen. Zal ze De Gulden Troffel<\/a> nog even aanhouden? Maar de Fransen in Naarden zijn ook wel erg dichtbij…<\/p>\n\n\n\n

Toch moet Margaretha wel een keer naar Den Haag. Als ze de kinderen van haar schoondochter Philipotta niet bij zich had, dan had ze het wel geweten. Dan was ze allang richting Den Haag gegaan om het geld op te eisen waar Godard Adriaan recht op heeft. Ze belooft Godard Adriaan op de hoogte te houden. Ten minste, als de brieven aankomen<\/a>… De brieven van 13 en 17 september hadden Godard Adriaan namelijk nooit bereikt. Ze hoopt dat ze De Gulden Troffel voor iets minder huurgeld dan dat ze nu betaalde kon aanhouden, al was het maar voor de winter. Ze blijft in duijsent beraede…<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

[men nu seijt is niet met al geweest,] so omt
Een alst ander derf ick mij so met persoone
als goet niet teenemael in den haech begeef
maer heb gedocht of ick dit huijs hier dat<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

noch niet verhuert is voor de winter als ickt voor
Een mindere prijs kost krijge noch in huer
hieldt en liet de muebel hier in met den
drost en sijn vrou en vader om die te bewaere
en dat wij met de kindere naer den haech
gingen op deerste onraet aldaer koste
Wij weer hier koomen, so uhE dit so goet
vint salt selfve met de Eerste post van
uhEd verwachte te verstaen, dewijl den tijt
vant verhuijse seer nadert sal ick naer
uhEd antwoort hier op verlange, [hebt al]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Haagse roddels<\/h2>\n\n\n\n

Direct na Margaretha’s opmerking over de kwalijke praat over de gebroeders De Witt, schrijft ze een curieus verhaal. Ze beschrijft mensen omfloerst, waarschijnlijk omdat ze vermoedt dat er mogelijk mee gelezen wordt. Ze zegt niet letterlijk dat er een relatie is met de verhalen over de gebroeders De Witt, maar door de overgang laat ze je het wel vermoeden. <\/p>\n\n\n

\n
\"Portret
Abraham de Wicquefort, Caspar Netscher, 1660-1690. Collectie: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort <\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ze schrijft over de zoon van een buurman ‘die zijn wijn van de avond tot de morgen graag lust’7<\/a><\/sup>Mogelijk wordt met de buurman Frederik van Nassau-Zuylestein bedoeld. Zijn kasteel Zuylenstein staat vlakbij Kasteel Amerongen..<\/span> Samen met een vriend van haar zoon Godard, die \u00e9\u00e9n oog heeft, gaat de onbekende zoon van de onbekende buurman laat in avond naar het Noordeinde. Helaas wordt uit de brief niet duidelijk wie Margaretha bedoelt en of ze het heeft over haar Haagse, Amsterdamse of Amerongse buurman. Maar een saillant detail is dat de twee genoemde personen naar ‘fickfoort’ gaan, die op het Noordeinde woont. Zeer waarschijnlijk bedoelt Margaretha hiermee diplomaat Abraham de Wicquefort<\/a>, een zeer illuster figuur in de zeventiende eeuw<\/a>, die inderdaad op het Noordeinde woonde. Margaretha weet niet of het waar is, maar het is wel een vreemd verhaal, te meer omdat Abraham de Wicquefort toentertijd toch wel bekend stond als een vertrouweling van wijlen Johan de Witt. Het past in de lijn van de rest van de brief. Wordt zijne Hoogheid wel goed gediend?<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[doet,] ock van onsen buermans soon den heer
die sijn wijn vande avont tot den merge so wel
mach die int voorhout woont en ons kinder
goede vriendt met Een ooch, dat die alle
nacht of heel laet inde avont komperijsi8<\/a><\/sup>Comparitie: een gelegenheid of plaats waarbij men verschijnt<\/span> int
noordijnde bij fickfoort9<\/a><\/sup>Van Wicquefort via Wickfoort en Vickfoort naar Fickfoort<\/span> houde, oft waer is
weet ick niet altijt se sijn seer int ooch, [sijn]<\/p>\n<\/blockquote>\n