{"id":1560,"date":"2022-09-06T14:11:00","date_gmt":"2022-09-06T12:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=1560"},"modified":"2024-05-27T08:39:07","modified_gmt":"2024-05-27T06:39:07","slug":"machtsverschuiving","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/machtsverschuiving\/","title":{"rendered":"Machtsverschuiving"},"content":{"rendered":"\n

Margaretha valt deze brief gelijk met de deur in huis: er is in Holland een machtsverschuiving gaande. Ze is net terug uit Den Haag en daar is het nog onstuimig. Nu de gebroeders De Witt er niet meer zijn, ligt de bal bij de Prins van Oranje die sinds 4 juli ook stadhouder is. Hij moet in veel plaatsen orde op zaken stellen en de Staatse bestuurders vervangen door Oranjegezinde bestuurders<\/a>. De belangrijkste bestuurders in Den Haag zijn afgezet en nu willen ze dat “sijn hoocheijt” een keuze maakt uit het lijstje genomineerden dat de bestuurders zelf gemaakt hebben.<\/p>\n\n\n\n

Gecommitteerden<\/h2>\n\n\n\n

Niet in alleen in Den Haag is er een machtswisseling. In Dordrecht is er helemaal geen bestuur meer, dus daar heeft Willem III twee “gecommitteerden” heen gestuurd. Gecommitteerden zijn bestuurders uit bijvoorbeeld de Staten van Holland die een speciale taak hebben (committeren is “Met eene opdracht of volmacht voorzien, afvaardigen of zenden”). Zo bestaat de gecommitteerde raden uit de gecommitteerden die het dagelijks bestuur van Holland voor hun rekening nemen. <\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

wt Amsterdam den 6 septem 1672

Mijn heer en lieste hartge

uhEd laeste is vande 25 Auguste geweest en de mijne
met de laeste post vande 2 deeser, seedert
ben ick weer hier gekoome, hebende het gepuepelt
in den haech noch Even onstuijmich gelaeten die
al de magestraet balijou, en sekreetaris1<\/a><\/sup>Magistraat, baljuw en secretaris<\/span> hebbe
afgeset wille dat sijn hoocheijt weer andere
salle aenstelle hebbe selver Een nominasi
gemaeckt daer gemelte hoocheijt de Elexsie
wt sou doen, te dorderecht ist ock so en
heel sonder reegeerine, derwaert sijn hoocheij
twee gekomiteerdens vant hof heeft gesonde
om de magistraet wt sijne naem te versette
hier en meest in alle de steede van hollant
salt ock so gaen men heere de state van hollant
konne niet reesolveere sijn hoocheijt die apse=
luijte macht te geefve maer hebbe int selfe
gereesosveert volgent dit bij gaende, in
soma wij beleefven hier swaere dansgereuse
en seer bekomerlijcke tijde die gerust te
bedde gaen sijn niet verseeckert so weer
op te staen, [den heere nellesteijn is met]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Toen Willem III op 4 juli stadhouder werd, gingen de bestuurders ervan uit dat zij hun macht zouden houden en dat de prins een rol zou spelen naast de bestaande politiek. Ook nu zijn de heren van de Staten van Holland nog aan het twijfelen of ze de prins absolute macht zullen geven. <\/p>\n\n\n\n

Ze vat het nog even samen: “Het zijn zware, gevaarlijke en zeer bekommerlijke tijden. Zij die gerust naar bed gaan, zijn er niet van verzekerd zo weer op te staan.” <\/p>\n\n\n\n

De burgemeesters van Utrecht<\/h2>\n\n\n\n

Burgemeesters Nellesteyn2<\/a><\/sup>Johan van Nellesteyn<\/span> en Martens3<\/a><\/sup>Jacob Martens van UtrechtEr waren toentertijd meer burgemeesters van een stad, Nellesteyn, Martens en Hamel zijn de Utrechtse burgemeesters<\/span> hebben een heel ander probleem. Praktisch wonen ze tegenwoordig in het buitenland. Dankzij Prins Maurits4<\/a><\/sup>Johan Maurits van Nassau-Siegen<\/span><\/a> hebben ze een pas gekregen waarmee ze van Utrecht naar Amsterdam en vice versa zouden moeten kunnen reizen. De werkelijkheid is helaas weerbarstiger.<\/p>\n\n\n\n

De Amsterdammers denken dat Nellesteyn burgemeester Hamel5<\/a><\/sup>Nicolaas Hamel<\/span> is, die (mede) de sleutels van Utrecht heeft overgedragen. Nellesteyn wordt door Amsterdamse burgers opgepakt als “verrader van Utrecht” en naar het stadhuis op de Dam gebracht. Er wordt een borg ge\u00ebist van wel 40.000 gulden. Bovendien is Willem III gevraagd om de pas van Prins Maurits te bevestigen, maar het lijkt erop dat hij dat (voorlopig) niet wil doen. Margaretha leeft mee met Nellesteyn. De arme man zit vast en kan geen kant op.<\/p>\n\n\n

\n
\"Links
Dam, noordzijde. Gezien naar Nieuwe Stadhuis, Nieuwe Kerk, Waag en Oudekerkstoren. Abraham Rademaker ca. 1700. Collectie: Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, bron: Gemeentearchief Amsterdam<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De neven van Renswoude<\/h2>\n\n\n\n

Margaretha maakt zich erg druk om Johan van Reede van Renswoude en zijn zoon Frederik van Reede van Renswoude. Ze heeft inmiddels grote bedenkingen op beide heren. Ze schrijft heel mooi:<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[sij sijnder nu na toe,] en hebbe groote bedenck
kine op de voorseijde heere, ick weet ock niet
wat segge sal, sien wel dat sij beijde niet
stil staen maer geduerich woelle, had den
outste al te hoorn gebleefve waer weijnich
aangeleegen, [somige sijn van opijnie dat hij]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Vooral het werkwoord woelen is mooi: ophef maken, tumult veroorzaken. Als Johan van Reede van Renswoude in Hoorn gebleven was<\/a>, had dat geen problemen opgeleverd, maar nu wordt er over ze gepraat.<\/p>\n\n\n\n

De staat van de oorlog<\/h2>\n\n\n\n

In een verbinding naar haar algehele visie op de staat van de oorlog, meldt Margaretha nog even dat de komst van de Brandenburgse wel erg fijn zou zijn. Gelukkig is er goede tijding: de Fransen hebben Maastricht verlaten, de troepen van de bisschop hebben Groningen<\/a> verlaten, Blokzijl is weer in handen van de onze (‘donse’) en ze zeggen ook dat Cr\u00e8vecoeur (bij Den Bosch)<\/a> weer in onze handen is, maar dat is niet zeker.<\/p>\n\n\n\n

Vervolgens drukt de Franse bezetting financieel nog op Utrecht en heeft Margaretha financi\u00eble zorgen door de bureaucratie<\/a> en de inflatie.<\/p>\n\n\n\n

Een grote zorg is dat met de post uit Hamburg geen brief van haar man gekomen is: dit is al de derde keer op rij dat de post geen brief van hem bij zich heeft. Er blijven ook nog zorgen om wat Luxemburg nu wil met Amerongen. Maar daar wijdt ze niet over uit. <\/p>\n\n\n\n

Na een lange brief eindigt ze met:<\/p>\n\n\n\n

\"Briefafsluiting\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Mijn heer en lieste hartge
UhEd getrouwe wijf
M Turnor
al onse kindere kusse groote
papa ootmoedelijck6<\/a><\/sup>Met ootmoed, ootmoed is nederigheid\/onderdanigheid<\/span> de hande, de vrou van ginckel is noch int leeger<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n