{"id":1416,"date":"2022-08-16T12:51:10","date_gmt":"2022-08-16T10:51:10","guid":{"rendered":"https:\/\/margaretha.kasteelamerongen.nl\/?p=1416"},"modified":"2024-05-27T08:35:45","modified_gmt":"2024-05-27T06:35:45","slug":"inkwartiering","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/inkwartiering\/","title":{"rendered":"Inkwartiering"},"content":{"rendered":"\n

Deze brief van Margaretha is kort, twee kantjes maar. Ze herhaalt nog even dat ze met de vorige post de kopie van de eisen van de Hertog van Luxemburg heeft doorgestuurd \u00e9n een geborduurde ster die ze uit Den Haag heeft ontvangen. Waar die precies voor bedoeld is maakt ze niet duidelijk. Ondertussen is er nog eentje binnengekomen die ze nog even bewaart.<\/p>\n\n\n\n

Burgemeester Nellesteyn was net bij haar en is net vertrokken, hij is net als veel andere Utrechters<\/a> geheel vertwijfeld. Moet hij naar Utrecht terug, met het risico dat hij een eed aan de koning van Frankrijk moet afleggen? Of om die reden in Amsterdam blijven en dan gegarandeerd zijn bezittingen verliezen?<\/p>\n\n\n\n

Onderhoud en Inkwartiering<\/h2>\n\n\n\n

Ondertussen blijkt dat het de Fransen ernst is met hun eisen ten aanzien van onderhoud van het leger \u00e9n de inkwartiering van de soldaten.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[laeten konfeskeeren,] so ick hoor persesteere
de franse noch bij haeren Eijsch1<\/a><\/sup>Houden de Fransen nog steeds vast aan hun eis<\/span> van alle
maent hondert duijsent gulGulden tot onderhout
van haer melisie2<\/a><\/sup>Militie: leger tot 30000 man<\/span> wt de provinsie van wttre3<\/a><\/sup>Utrecht<\/span>
te wille hebbe, of willens daer in quartiere die

haer dan kost en dranck sulle moete geefven,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Het Franse bezettingsleger bestaat uit tienduizenden manschappen die allemaal gevoed en gehuisvest moeten worden, grotendeels op kosten van de provincie Utrecht, zowel in geld als in natura. In de eerste maanden kamperen er nog veel soldaten in tenten rond de stad Utrecht en op de Heuvelrug. In Woerden zitten soldaten in hutten van takken, zeil en beddengoed op de stadswallen. Officieren, vaak met eigen lakeien en koks, zijn ondergebracht bij rijke burgers. In Montfoort, Wijk bij Duurstede en Woerden zitten veel soldaten in de kastelen waar eerder Nederlandse garnizoenen gelegerd waren. Maar voor de winter bieden deze niet genoeg ruimte.<\/p>\n\n\n

\n
\"Links
Slot van Woerden. Fragment van een gezicht op Woerden ingenomen door het Franse leger in 1672, foto door de Fr\u00e8res Moreau van een tekening van Adam Frans van der Meulen 1900-1903. Collectie Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Inkwartiering van soldaten<\/h2>\n\n\n\n

Vanaf eind september zullen steeds meer mannen in gewone huisgezinnen in de steden ingekwartierd worden. Zij moeten voorzien worden van bed, vuur, licht, zout, peper en azijn en ‘behoorlijk voedsel’ en nog zakgeld bovendien.<\/p>\n\n\n\n

\"Plakkaat
Eerste pagina van een Franse verordening over inkwartiering in Utrecht. Collectie: Het Utrechts Archief XX B 4<\/a>. Uiteindelijk telt het maandelijkse bedrag dat er in wordt genoemd inderdaad op tot 100.000 gulden, exclusief huisvesting.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Brood w0rdt door de Fransen zelf centraal geregeld. Daarvoor hebben ze grote voorraden (geroofd) graan en meel opgeslagen in de kerken en de gasthuizen. In de stad Utrecht komt de inkwartiering neer op drie tot vijf soldaten per huis, terwijl sommige inwoners zijn vrijgesteld. In Woerden echter is het aantal soldaten volgens tijdgenoten in november al opgelopen tot 8000 man, terwijl er maar 700 huizen zijn, zodat er vaak meer dan tien soldaten bij een gezin zijn ondergebracht. “Zij moesten op bedden leggen, als slaept den Burger met vrouw en kinder op stroo. De burgers worden ver boven hun macht met krijgsvolk belast, kraamvrouwen van hun bed afgetrokken”, schrijft een vrouw uit Woerden aan een vriendin. <\/p>\n\n\n\n

In theorie is de inkwartiering netjes gereguleerd. Drie soldaten mogen bijvoorbeeld samen niet meer dan \u00e9\u00e9n bed opeisen, niet m\u00e9\u00e9r licht en vuur vragen dan er al in huis was en niet ’s avonds laat nog binnenkomen. Dat deze regels in juli 1673 nog overal in het Frans en Nederlands worden opgehangen, wijst er wel op dat het in de werkelijkheid anders loopt…<\/p>\n\n\n

\n
\"Lijst
Plakkaat met regelement voor inkwartiering, juli 1673. Collectie Het Utrechts Archief XXVI E 8<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Inkwartiering van officieren<\/h2>\n\n\n\n

De hoogste officieren worden bij de rijkste burgers ondergebracht. De Hertog van Luxemburg trekt in het sjieke Paushuize, waar hij prachtige tapijten met jachttaferelen aan de muur heeft, die hij zonder te betalen ‘overneemt’ van een rijke weduwe. Het stadbestuur belooft de weduwe borg te zullen staan, wat ze in een notari\u00eble akte laat vast leggen.<\/p>\n\n\n

\n
\"Gezicht
Paushuize te Utrecht in 1736 door Jan de Beijer. Collectie Het Utrechts Archief<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Als het zo uitkomt laten de ongenode gasten zelfs muren doorbreken, als een statig herenhuis hen nog niet statig genoeg is. Zo wordt op de Drift van twee regentenhuizen \u00e9\u00e9n gemaakt. <\/p>\n\n\n\n

Het ongenoegen is ook wel eens wederzijds. In het dagboek van regentenzoon Everard Booth klaagt een majoor, die is ingekwartierd bij Booth’s neef van Benthem, dat hij “noyt in een huys hadde ingequartiert geweest, daer so veel gecken bijeen woonden”. Maar de Utrechters en de Fransen zijn nog lang niet van elkaar af.<\/p>\n\n\n\n

Brandenburgse troepen<\/h2>\n\n\n\n

Want waar blijft de buitenlandse hulp? Margaretha heeft gehoord dat de reis van de Keurvorst van Brandenburg tot de 22e is uitgesteld. Ze wil nu wel graag van haar man horen of hij zelf goed is aangekomen en hoe groot hij de kansen inschat dat de Keurvorst daadwerkelijk met de hulptroepen zal verschijnen. Ze meldt dat prins Willem weer uit Amsterdam is vertrokken.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

men verlanckt hier seer naer de verwachte
troepees, vandaech is hier tijdine van hambur4<\/a><\/sup>Hamburg<\/span>
gekoome dat den keurvorst sijn reijs weer
tot den 22 deeser soude hebbe wtgestelt,
ick verlange met seer groote inpaesijensie uhE
geluckige overkomste te hoore, en wat hoop wij
tot de komste vande keurvorst en sijn volckere
hebbe, [sijn hoocheijt is gistere weer van hier]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Cornelis de Witt<\/h2>\n\n\n\n

Ondertussen zit Cornelis de Witt in de Gevangenpoort in Den Haag. Naar men zegt doet hij als of hij gek is geworden, maar er wordt ook gezegd dat hij wordt gedreigd met de pijnbank. “Laat de Heer Almachtig alle vrome mensen tegen zulk ongeluk beschermen”, schrijft Margaretha. Ook al zitten de Van Reedes niet in hetzelfde politieke kamp als de De Witts, het blijven vrome mensen…<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

[geefven dat beswaerlijck sal vallen,] den
ruwaert van putte5<\/a><\/sup>Cornelis de Witt<\/span> sit inde haechDen Haag op de poort6<\/a><\/sup>Gevangenpoort<\/span>
so men seijt hout hij hem selfve als geck,
doch soude men hem met de pijnbanck hebbe

gedreijcht, de heer almachtich wil alle vroome voor sulcke
ongeval bewaeren, inwiens heijlige bescherminge uhEd be=
veelle en blijfve<\/p>\n<\/blockquote>\n