{"id":10711,"date":"2026-11-02T18:56:41","date_gmt":"2026-11-02T16:56:41","guid":{"rendered":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/?post_type=brieven&p=10711"},"modified":"2026-11-02T18:56:41","modified_gmt":"2026-11-02T16:56:41","slug":"wezen-en-de-weeskamer","status":"publish","type":"brieven","link":"https:\/\/ontroerendgoed.kasteelamerongen.nl\/margaretha\/brieven\/wezen-en-de-weeskamer\/","title":{"rendered":"Wezen en de weeskamer"},"content":{"rendered":"\n

Twee weken geleden had Margaretha al van haar zoon gehoord over het bezoek van prins Willem III aan de keurvorst in Potsdam, nu heeft Godard Adriaan haar daar ook over geschreven. De prins was goed onthaald en nu weer op weg naar de Republiek. Adolf Hendrik van Raesfelt, de drost van Twente, verwacht hem komende donderdag op Twickel.<\/p>\n\n\n\n

Twickel was niet zomaar een kasteel: vanwege de functies van de kasteelheer kwamen hier regelmatig diplomaten en vorsten op bezoek. Uitermate representatief dus. Willem III kwam er alleen maar eten, schrijft Margaretha, maar hopelijk had hij nog wel tijd om van de fraaie tuinen te genieten.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[rec.a 14 9ber]<\/p>\n\n\n\n

Ameronge den
2 Novem 1680<\/p>\n\n\n\n

Mijn heer en lieste hartge
wt uhEd arngenaeme vande 23 pasato sien ick dat
sijn hoocheijt bij den heer keurvorst so wel is onthael
dat buijten twijfel seer aengenaem sal sijn, en
dat hij weer van posdam is vertrocken men seijt
hier dat hoochgemelde hoocheijt toekoomende don
=derdach op twickel bij den drost van twent1<\/a><\/sup>Adolf Hendrik van Raesfelt<\/span>
sal Eeten, [en datmen dien drost seer ijae onge=]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Tekening
Kasteel Twickel, anoniem, 1650-1750. Collectie Overijssel<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wanneer o wanneer?<\/h2>\n\n\n\n

Na deze beschaafde inleiding komt Margaretha\u2019s prangende vraag: wanneer komt Godard Adriaan naar huis? Hij heeft in haar brief van 26 oktober kunnen lezen hoeveel moeite ze moet doen om het geld los te krijgen dat Godard Adriaan rechtmatig toekomt. De heren in Utrecht hebben beloofd om een bedrag van rond de 4600 gulden te betalen, Cornelis de Jonge van Ellemeet zal dan 2310 gulden betalen maar ze doen allemaal moeilijk en ondertussen, Margaretha krijgt haar geld niet!<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[hout,] nu verlanckt mij te hoore wat sijn hoocheijt
van uhEd thuijs koome heeft geseijt, wt van
heeterens en mijne laeste sal uhEd hebbe gesien
hoet hier met deselfs betaelline staet, [men]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Een
Een vrouw voor haar spiegel, Gabriel Metsu, 1657-1662. Wallace Collection<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De broer van de vrouw van de neef<\/h2>\n\n\n\n

Dat komt weer even tussendoor: de heer Van der Aa is overleden, Frederik van Renesse van Moermont dus. Zijn weduwe, Josina Sara van Brederode en Diederik Borre van Amerongen, de heer van Sandenburg, hebben Margaretha verzocht om in afwezigheid van haar man present te zijn bij het openen van het testament. Haar man was \u00e9\u00e9n van de voogden van de kinderen van de zus van Frederik, Anna van Renesse van Moermont, en die was getrouwd met Hieronymys van Tuyll van Serooskerken die op zijn beurt weer de zoon was van de zus van Godard Adriaan. Tja, familierelaties, het zat toen ook al ingewikkeld in elkaar.<\/p>\n\n\n\n

\"Brieffragment<\/figure>\n\n\n\n
\n

[ick] over de doot vande heer vander A2<\/a><\/sup>Frederik van Renesse van Moermont<\/span>
die voorleedene sondach is gesturfve, vande
weeduwe3<\/a><\/sup>Josina Sara van Brederode van Bolsward<\/span> en den heer van sandenburch4<\/a><\/sup>Diederik Borre van Amerongen<\/span>
versocht sijnde tot wttrecht te koome om bijt
opene vant testament in uhEd Apsensie
weegens de onmundige kindere vande heer van
wulfve5<\/a><\/sup>Hieronymus van Tuyll van Serooskerken, zoon van de zus (Cornelia Elisabeth) van Godard Adriaan.<\/span> sa(liger) preesent te sijn, [ben weer tot]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Het
Het kantoor van de notaris, Jan Woutersz. Stap, ca. 1629. Collectie Rijksmuseum<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Geld van Utrecht<\/h2>\n\n\n\n

Toen Margaretha vanwege het testament weer in Utrecht was, nam de ze de kans waar om Pieter Ruysch het vuur aan de schenen te leggen. \u2018Men heeft veel tamerije eer men aan gelt komt\u2019, schrijft ze. En ondertussen stromen de rekeningen binnen.<\/p>\n\n\n\n

\"Eerste<\/figure>\n\n\n\n
\"Tweede<\/figure>\n\n\n\n
\n

[preesent te sijn,] ben weer tot
wttrecht geweest, en heb deen heere rhuijs6<\/a><\/sup>Pieter Ruijsch<\/span>
wt den brief van van heetere getoont de
swaericheijt die den ontfanger maeckt int
veranderen vant voor(noemde) aquiet7<\/a><\/sup>Acquit: Vereffening van een schuld of rekening<\/span>, die aen
genoome heeft de heere daer van te spreecke
en ock belooft heeft ordinansie opt aquit
soot leijt te doen depesijeere8<\/a><\/sup>Dep\u00eacheren: bespoedigen<\/span> waer op het
aquiet weer wt den haech is ont booden,
hoope nu Eens aen die som voor Eerst te<\/p>\n\n\n\n

sulle geraecke, men heeft veel tamerije9<\/a><\/sup>talmerij: ophouden, vertragen, treuzelen<\/span> Eermen aen
gelt komt en voor seecker so ick niet selfs tot
wttrecht waer geweest hadt het niet gekreechge
den heer rhuijs hebbe wij hier in oblijgasi10<\/a><\/sup>Obligatie: het gebonden zijn door ontvangen dienst of gunst.<\/span>, [ick]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"In
Traagheid slapend naast de duivel, Jan Luyken, 1699. Collectie Rijksmuseum<\/a>. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wel of geen weeskamer<\/h2>\n\n\n\n

Margaretha wijdt bijna een pagina aan de inhoud van het testament van Frederik van Renesse van Moermont. Zijn erfgenaam is de jongste dochter, maar die was nog minderjarig. Dus zijn er voogden nodig, maar die zijn in het testament niet benoemd en hij heeft ook de weeskamer uitgesloten. <\/p>\n\n\n\n

De weeskamer was de commissie die toezicht hield op het beheer van de goederen van wezen en halfwezen en deze commissie had ook het recht om voogden te benoemen over minderjarige erfgenamen. Tenminste, als er geen voogden waren benoemd door de erflater. Het was heel gebruikelijk om in je testament niet alleen voogden te benoemen maar ook de weeskamer uit te sluiten. Zo hield je de zaken binnen je eigen kring. En even voor de duidelijkheid: de weeskamer had niets te maken met een weeshuis.<\/p>\n\n\n\n

Maar in dit geval heeft Frederik wel de weeskamer uitgesloten maar hij heeft geen voogden benoemd. Een lastige situatie, want nu wordt er een beroep gedaan op de verwanten en niemand heeft er zin in. Bij eventuele schulden is de voogd namelijk aansprakelijk en dat hadden Godard Adriaan en Margaretha nog recent ondervonden. Zou het niet mogelijk zijn om de erfgenaam meerderjarig te laten verklaren zodat er geen voogden nodig zijn? Of toch maar de weeskamer in te schakelen? Er is een advocaat geraadpleegd maar die komt er ook niet echt uit. Margaretha vraagt Godard Adriaan om zijn advies.<\/p>\n\n\n

\n
\"Brieffragment<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

[rechte nae te sien] op dat wij ons soude konne
sonde de onmundige11<\/a><\/sup>Onmondig: minderjarig<\/span> te verkorte, ontlaste van
onoodige momerschape12<\/a><\/sup>Momberschap: voogdij<\/span>, maer sanderendaechs
seij becker13<\/a><\/sup>Advocaat Becker<\/span> en ock den heer van sandenburch14<\/a><\/sup>Diederik Borre van Ameronge<\/span>n,
dat sij hadde bevonde, het niet te wel konne
weese maer dat de teegenwoordige voochde
dit mee soude moete aeneemen, waer op ver
=soecke uhEd sijn gedachte te laete gaen en met
den Eerste te laete weete wat deselfs beliefve
hier in sal sijn, weet haest niet wat vande heer van
sandenburch sal segge vint hem den Eenen tijt
difisielder als dande, den boel voor onmundige aen
te vaerde sal ock net voorsichticheijt moete geschiede
want daer schulde sijn dan daer kan voorgesorcht
worden, hiermeede blijfve
uhEd getrouwe wijff
M Turnor
den oude vander
steen is gistere begraefve<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"In
Een huis vol rouw, Maerten de Vos (ontwerp), Nicolaes de Bruyn (prentmaker), 1581-1656. Collectie Rijksmuseum<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Een postscriptum met de vorderingen van de bouw<\/h2>\n\n\n\n

Helemaal geen nieuws over de vorderingen van de bouw? Dat kan natuurlijk niet. Het lijkt erop dat Margaretha het bijna was vergeten, maar er is toch best veel gedaan. Graafwerk in de gracht om de vis goed te houden, de leidekker werkt aan het laatste paviljoen en de metselaars zijn bijna klaar met het gewelf van het koetshuis. En terwijl ze met deze lange brief bezig was, komt de postbode langs met een brief van Godard Adriaan. Hij komt voorlopig nog niet thuis. Een tegenvaller. Maar Margaretha zal zorgen voor voorraden en ze zal met haar zoon te rade gaan over de bouw en het geld. Geen kusjes deze keer.<\/p>\n\n\n

\n
\"Naschrift<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

de graefvers hebbe den hoeck vande
graft bij de Eerste bruch aent kleijn
voorburch15<\/a><\/sup>Klein voorburcht: Bastion<\/span> wtgehaelt en teenemael
gedaen, de modder lieden sijn noch
aende kuijlle inde grafte tot konser
vaesie vande vis, wt te haelle, de
leijdecker aent h<\/s>decke vant leste
pavelijoen, de metselaers hebbe
het wulfsel vant koetshuijs bij nae
toe en vant Eerste pavelijeen de
boochge vant wulfsel geslage,<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"Naschrift<\/figure>\n\n\n\n
\n

naert schrijfve van dees ontfange ick
uhEd aengenaeme vande 27 ockto
waer wt sien sijn hoocheijt weer ver=
trocken is, dewijlle uhEd daer
noch sal moete blijfve sal ick
de begeerde proovijsie versorchge
en met den Eerste sende, wat
deselfs betaelline aengaet sal
uhEd wt deese sien heb niet
gehoort dat den heere pesters16<\/a><\/sup>Johan Pesters<\/span>
tot wttrecht is geweest, wat
het verdere metselwerck aengaet
sal ick met de heer van ginckel
hier koomende overlegege het
wort vrij laet int ijaer om te
metselen Et(cetera)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"Op
Bastion, brug en Kasteel Amerongen vanuit het Oosten, Elisabeth von Ilsemann, 1937. Collectie Kasteel Amerongen<\/a>. Elisabeth von Ilsemann was directe nazaat van Margaretha Turnor.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n